جستجو

تاريخ انتشار : 93/3/12 - 19:49
موج چهارم دموكراسي
موج چهارم دموكراسي

ا كنون كه در اوايل قرن 21به سرمي بريم انواع انديشه هاي سياسي وفلسفي توسط عالمان ونظريه پردازان اين عرصه درطول تاريخ به وجود آمده اند وجوامع انساني انواع رژيمهاي سياسي اعم از اريستوكراسي، اليگارشي، دسپوتيسم، مونارشي ،كمونيسم وفاشيسم و...راتجربه كرده است سوال اساسي اينجاست كه چرا بين اين همه نظام ها وانديشه هاي سياسي ،دموكراسي همين حالا هم بهترين نوع حكومت است ويا به قول چرچيل(دموكراسي بدترين نوع حكومت است اما بهترين نوع حكومتي است كه در دسترس داريم) نوع حكومتي كه ريشه آن را بايد درتاريخ سومريان باستان ويا دست كم در آثار ارسطو وافلاطون ويونان باستان جستجو كرد هرچند دموكراسي آتني با دموكراسي جديد تفاوتي اساسي داشت ولي اصل قضيه كه دموكراسي حكومت مردم است تغييري ايجاد نشده است.

جواب اين سوال رابايد در اصول وخصوصيات دموكراسي وتطابق آن بامطالبات طبيعي و اساسي انساني بررسي كنيم.

دموكراسي كه از آن به عنوان حكومت مردم ويا مردم سالاري ياد مي شود بر اصول انتخاب آزادانه  برابري حقوق انسانها  واهميت حقوق فردي ومدني بنا شده است ويا به قول "ا سمن"چهار اصل ريشه اي دراستقرار دموكراسي عصر جديد نقش اساسي ايفا كرده است 1-حاكميت مردم2-  تفكيك قوا      3  - حقوق فردي 4- قوانين اساسي مدون.

همان طور كه اشاره شد ريشه دموكراسي به دوران دولت –شهريونان باستان بر ميگردد هرچند در يونان باستان دموكراسي اقلييت حاكم بود وگروههاي اجتماعي وسيعي از جمله زنان و بردگان در بيرون از حلقه قدرت قرار مي گرفتند وحق مداخله در امور سياسي وحكومت را نداشتند اما مفهوم جديد از دموكراسي به عنوان نوع نظام حكومتي زاييده قيامهاي انقلابي جامعه غربي از جمله انقلاب  انگلستان و فرانسه در قرن هجدهم مي باشد كه انديشمنداني همچون مونتسكيو، روسو، جان لاك،  دوتوكوويل، استوا، رت ميل  در به چالش كشيدن حكومت هاي ديكتاتوري واستبدادي كه قدرت را حق خدادادي خويش مي پنداشتند نقشي اساسي ايفا كردند ودر دفاع از حقوق طبيعي واساسي ومدني مردم واينكه حكومت براي مردم واز آن مردم است ونه مردم براي حكومت زحمات كثيري را متحمل شدند   ونهايتا به گفته دكتر ابولفضل قاضي(تجارب ارزنده سياسي اين درس را عملا به نظريه پردازان سياست وحكومت داد كه جامعه ومردم هنگامي به طوع ورغبت تن به قوانين ودستورات هيات حاكم خواهند داد كه در شبكه نظام ارزشها وسلسله باورهاي خودحكومت رابپذيرند ورابطه آنها با دستگاه حكومتي از صورت يك احساس زود گذر وسطحي به ماهيتي فرهنگين و عميق مبدل شود).

براين اساس فونداسيون حكومت دموكراتيك برمبناي مشروعيت، مقبوليت وعقلانيت ريخته شد وانسانها هر روز بيشتر از ديروز از حقوق طبيعي اساسي ومدني خويش آگاهي يافتند وبراي بر قراري يك نظام دموكراتيك ازجان ومال خويش گذشتند .

انديشمندان سياسي معاصر از جمله سامويل هانتينگتون وفيليپ اشميتر دو تن از عالمان سياست آمريكايي پروسه دموكراتيزاسيون در جهان را به امواجي تشبيه كرده اند كه در هر موج اين پروسه تعدادي از كشورها با انقلاب ويا با رفرماسيون رژيمهاي دموكراتيك را جايگزين رژيم هاي غير دموكراتيك كرده اند.

در اينجا تعريفي از امواج دموكراسي وتوجيه آن مفيد خواهد بود

 

منظور از امواج دموكراسي ، تحولاتي است كه در يك منطقه و يا در سطح جهان ، به سوي دموكراسي بيشتر رخ مي دهد و پس از آنكه به اوج خود رسيد ، موجب تثبيت و تحكيم دموكراسي دست كم در برخي از كشورها مي شود روند گسترش دموكراسي داراي كانونهاي زماني و مكاني بوده است و از همين رو بصورت موج پيش رفته است. البته درباره زمان و فواصل زماني وقوع امواج دموكراسي ، بين صاحبنظران اختلاف نظر است؛

 ساموئل هانتينگتون از سه موج دموكراسي سخن گفته است : يكي از سال 1828 تا 1926؛ دوم از جنگ جهاني دوم تا دهه 1960 و سوم از پايان دهه 1970 به بعد.

 فيليپ اشميتر نويسنده ديگر آمريكايي از چهار موج سخن گفته است : يكي موج "بهار آزادي " در اروپا كه در سال 1848 آغاز شد ، ولي دوام نيافت و در سال 1852 اغلب كشورهايي كه در روند دموكراسي قرار گرفته بودند ، به وضع پيشين باز گشتند. موج دوم در حول و حوش جنگ جهاني اول و پس از آن رخ نمود؛ فروپاشي امپراتوري هاي روسيه و اتريش موجب پيدايش دولت هاي جديد شد كه در آغاز به دموكراسي گرائيدند. جمهوري وايمار جانشين امپراطوري آلمان شد و در بسياري از كشورهاي دموكراتيك اروپاي غربي و شمالي نيز دامنه حق راي گسترش يافت و احزاب جديد وارد حوزه مشاركت و رقابت سياسي شدند. موج سوم پس از جنگ جهاني دوم رخ داد.

 دموكراسي هاي جديدي در آلمان غربي و ايتاليا تاسيس شد و بسياري از كشورهاي اروپايي به وضع دموكراتيك پيشين بازگشتند. بعلاوه فرايند استعمار زدايي ، موج دموكراسي را به خارج از اروپا گسترش داد. همچنين رژيم هاي دموكراتيك در ژاپن و كره جنوبي برقرار شدند.

سرانجام موج چهارم دموكراسي با كودتاي نظاميان پرتغال در 25 آوريل 1974 بر ضد دولت استبدادي آن كشور آغاز شد در پي آن تحولات مشابهي در يونان و برخي كشورهاي آمريكاي لاتين رخ داد اين موج به نظر نويسنده مذكور همچنان ادامه دارد.

بنا به نظر ساموئل هانتينگتون موج سوم دموكراسي از سال 1974با كودتاي نظامي در پرتغال شروع شده وتا قبل از فرو پاشي شوروي سابق 1990 ادامه داشته است(البته ناگفته نماند كه اكثر كشورهاي اورپاي شرقي تحت نفوذ بلوك شرق با به قدرت رسيدن گورباچف وبا اصلاحات سياسي واقتصادي او "گلاسنوست وپروستاريكا"در شوروي سابق اصلاحات سياسي و پروسه گذار به دموكراسي را آغاز كرده بودند همانطور كه ديوار برلين در سال1989فرو ريخت) ولي بنابه عقيده فيليپ اشميترموج چهارم ازهمان حادثه 1974كودتاي نظامي پرتغال شروع شده وهنوز هم ا دامه دارد به هر حال با تكيه بر نظرات هر دو انديشمند بزرگ فروپاشي بلوك شرق خود حادثه عظيم ونقطه عطفي در پروسه دموكراتيزاسيون دنيا ومخصوصا در دنياي شرق وكشورهاي آسيايي بوده وهست .

با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و شكستن ديوارهاي كمونيسم انرژي عظيمي از ليبراليسم آزاد شد جنگ سرد و بلوك بندي جهاني و جنك بين دو ايدئولوژي ماركسيسم و كاپيتاليسم پايان يافت و مفهوم كشورهاي قرنطينه كه غرب جهت جلوگيري از گسترش كمونيسم دور شوروي كشيده بود مفهوم خود را از دست داد و موج جديدي از دموكراسي شروع به خودنمايي كرد.

 از طرف ديگر با پيشرفت تكنولوژي و گسترش ارتباطات رسانه اي ، آگاهي ملت ها به حق و حقوق انساني و مدني خود بيشتر شد. بنابراين اكثر ديكتاتوريهايي كه تا ديروز توسط دو بلوك شرق و غرب جهت تامين منافع اين دو ابر قدرت ايجاد شده بودند با بنياني سست و لرزان روبرو شدند و يكي پس از ديگري شروع به ريزش كردند. اين موج دموكراسي مخصوصا در شرق اروپا ،خاور ميانه و شمال آفريقا و حتي آسياي دور تاثير گذاشته و هنوز هم ادامه دارد (مثال پروسه دموكراتيزاسيون كه هم اكنون در خاورميانه و مخصوصا در كشورهاي عربي قابل مشاهده است) بطور كلي علل ونتايج  اساسي دموكراتيزاسيون در موج چهارم دموكراسي بعد از فرو پاشي شوروي سابق را ميتوان چنين طبقه بندي كرد:

1 ـ فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و شكستن ديوار كمونيسم كه خود عواقب مثبت چندي از جمله پايان جنگ سرد و فقدان رقابت ايدئولوژي هاي ماركسيسم و كاپيتاليسم را در پي داشت. آزاد سازي انرژي ليبراليسم در اروپاي شرقي و آسياي ميانه ، ايجاد دولت ـ ملت هاي جديد( جماهير شوروي سابق) با اصول دموكراتيك هر چند دموكراسي آنها يك دموكراسي ضعيف و حداقلي و شكننده است. از بين رفتن مفهوم كشورهاي قرنطينه كه اكثرا از ديكتاتوري هاي غرب گرا تشكيل شده بودند وحتي تضعيف اهميت پيمان كشورهاي عدم تعهد –از بين رفتن اتحاد نظامي ورشو

2 ـ گسترش انديشه ليبراليسم و موضوع جهاني شدن اقتصادوسرمايه وفرايند گسترش بازار جهاني و تضعيف دولت ـ ملتها و عدم دخالت حكومت هاي ملي در موارد اقتصادي ـ اجتماعي و خصوصي وحتي تضعيف قدرت سياسي دولتهاي ملي در انديشه ليبراليسم

3 ـ گسترش سازمانهاي غير حكومتي وغير دولتي در سطح جهاني در موضوعات اقتصادي ـ سياسي و حقوق بشر وحمايت آنها از جنبشهاي آزادي خواه ودموكراسي طلب(مانند سازما نهاي مدافع حقوق بشر-صندوق بين المللي پول)

4- ايدوئولوژي ليبراليسم وانديشه هاي دموكراسي تنها ايدوئولوژي مسلط وارزشي در زمان كنوني در جهان معاصر  

5 ـ گسترش تكنولوژي و تاثير آن در تسريع انتقال اخبار و اطلاعت

6 ـ آگاهي جوامع و ملتهاي استبداد زده از حقوق انساني و مدني خويش و اعتقاد به حكومت دموكراتيك و تلاش براي بدست گرفتن سرنوشت خويش

7 ـ منافع غرب و مخصوصا آمريكا در وجود نظامهاي دموكراتيك در جهان. چون نظامهاي غير دموكراتيك بسيار شكننده و بي ثبات هستند و در مقابل رژيم هاي دموكراتيك از ثبات كمتري برخوردارند و غرب نيز براي تامين منافع خويش به نظامهاي با ثبات نياز دارد.

8-پيدايش انديشه ها وجنبش هاي ملي گراي دمو كراسي خواه در كشورهاي كثيرالمله با رژيم هاي اقتدار گرا .

انقلابات وتغيير وتحولات اخير كشورهاي عربي(تونس –مصر- ليبي-سوريه – بحرين) كه هم اكنون شاهد آن هستيم اكثرا متاثر از عوامل مذكور ميباشد.

بنا به اعتقاد نويسنده موج چهارم دموكراسي  اساسا كشورهاي شمال آفريقا ، خاورميانه ، آسياي ميانه و حتي آسياي دور را در خواهد نورديد( نمونه آن را چندي پيش در كشور برمه(ميانمار) شاهد بوديم كه رژيم نظامي حاكم رهبر اپوزيسيون خانم آنگ سان  سوچي را بعد از بيست سال از حبس خانگي آزاد كرد و براي انتقال قدرت به غير نظاميان و گذار به دموكراسي و وجود انتخابات آزاد و فعاليت آزادانه احزاب رضايت داد.

منابع :

ـ موج سوم دموكراسي نوشته سامويل هانتينگتون

ـ درسهاي دموكراسي براي همه نوشته دكتر بشيريه                                                                                                    

منبع خبر : شهرام یوزباشی
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون