جستجو
تاريخ انتشار : 1396/03/14 - 12:07
«ارومیه»، «اورمیه» یا «اورمو» ؟
استانداری آذربایجان غربی به تازگی دستور العملی صادر کرده که بنا به اذعان نویسنده آن، در دانشگاه و با شور و مشورت اساتید مثلا به این نتیجه رسیده اند که نام مرکز آذربایجان غربی «اورومیا» می باشد. در جهت تنویر افکار عمومی و یاری رساندن به خوانندگان نشریه و افکار عمومی که خودشان سره از نا سره تمیز دهند

استانداری آذربایجان غربی به تازگی دستور العملی صادر کرده که بنا به اذعان نویسنده آن،  در دانشگاه و با شور و مشورت اساتید مثلا به این نتیجه رسیده اند که نام مرکز آذربایجان غربی «اورومیا» می باشد. در جهت تنویر افکار عمومی و یاری رساندن به خوانندگان نشریه و افکار عمومی که خودشان سره از نا سره تمیز دهند،مطلب زیر تقدیم می گردد تا مشخص شود که حقیقت امر آنی نیست که این آقایان به کمک اهرم قدرت، سعی در تلقین آن به جامعه می نمایند.

 مدتی است  در محافل علمی و رسانه ای بحثی تحت این عنوان شکل گرفته است که نام مرکز استان آذربایجان غربی  «اورمیه» است نه  «ارومیه» و حتی در این راستا عده ای در صدد جمع کردن توماری جهت ارائه به نهادهای مسئول برای این امر هستند تا شکل درست کلمه یعنی اورمیه را بکار برند نه آن گونه که اکنون به غلط فاحش مرسوم است. اما این نوشته جهت تنویر افکار عمومی هر چه بهتر لازم می داند تا با توجه به داده های تاریخی و زبان شناختی و اسطوره شناسی به ریشه شناسی و کالبد شناسی اصل این کلمه بپردازد و نشان دهد که حقیقت موضوع در ورای داده های غلط گفتمان قدرت که بعد از شکل گیری حکومت پهلویان عرصه عمومی را تسخیر نمود ه است آنی نیست که امروزه ما فکر می کنیم و هر دو کلمه یعنی ارومیه و یا اورمیه هیچ کدام صحیح نمی باشد.

  اما قرائت هایی که از ریشه و تبار این کلمه  موجود است عبارتند از این که:

 1- این لغت اصلی سریانی دارد و ریشه تاریخی آن اورمیا می باشد و اور در معنی شهر است و میاه به معنی آب است.

2- دهخدا آن را به صورت ارمیه به معنی شهر مقدس و با توجه به دریاچه، آب مقدس گفته است.

3- معین آن را به شکل های ارمیه، ارومیه و اورمیه در معنی آب مقدس گفته است.

4- برخی این کلمه را آشوری قید کرده اند و معنی آن را شهر آب گفته اند با این توجیه که اور در آشوری شهر می باشد و میاه در آشوری به معنی آب است.

5- بعضی دیگر این کلمه را در اصل رومیه و روم گفته اند و برای آن، این وجه تسمیه را آورده اند که چون این شهر به دست هراکلیوس افتاد آن را آتش زد و این شهر را سوزانید و از آنجا که در لاتینی به «سوخته من» رومی گویند پس اسم این شهر نیز رومیه گردید.

6 – عده ای دیگر نام این شهر را آرامی به حساب آورده اند.  

7-  برخی هم  نام این شهر را کلدانی گفته اند و معنی آن را از اور به معنی نزدیک و میاه در معنی دریا دانسته اند.

8-  عده ای هم نام این شهر را برای اینکه به فارسی بند کنند در اصل خورمه در معنی خورشید و ماه نوشته اند.

9- ارامنه هم نام این شهر را در اصل ارمنی تصور کرده اند و آن را به صورت ارمی و ارومی قید می کنند.

10 – النهایه در این اواخر برای اینکه اکراد از این قافله عقب نماند نام این شهر را کردی دانسته و آن را وَرمی می نامند.

اما در ارتباط با این اسم باید گفت که بر خلاف تمامی ادعاهای مطرح شده  نام این شهر در اصل «اورمو» است که از دو تکواژ «اور» و «مو» ترکیب شده است که من در کتاب راز آفرینش زبان و تاملی در ساختار اسطوره ای زبان به شکل تفصیلی بیان داشته ام که «اور»  خود برساخته شده از دو عنصر «او» و «رو» است و با ترکیب این دو عنصر کلمه «اور» بدست آمده است که با ادغام این کلمه با دیگر کلمات اسطوره ای مانند «نو» لغت نور بوجود می آید و با ترکیب شدن «سو» با «اور» لغت سور درست می شود و با ترکیب «تو» با «اور» کلمه تور درست می شود و قس علی هذا لغاتی همچون مور، قور، بور، لور، هور، یور بر این سیاق ساخته شده اند. اما اور از جمله کلمات تورکی باستان است که ریشه و تبار آن را در اعماق تاریخ برای اولین مرتبه در زبان سومری مشاهده می کنیم و «اور»  نام یکی از خدایان و نیز شهرهای سومرها بوده است که سومرها از این رهگذر بر نام انسانها نیز این لغت را می گذاشتند برفرض نام یکی از پادشاهان سومر «اورنومو» بوده است که برخلاف تصور رایج که حمورابی را اولین قانون گذار جهان می پندارند وی سیصد سال قبل از حمورابی در دولت شهرهای سومر قانون اساسی مدنی  را تدوین نموده بود. یا «اورقورنونو» نام یکی از وزیران «این سو کوش سیر آنا» در میان سومرها و یا «اورسین» نام یکی از پادشاهان سومر و یا «اورنونور» نام یکی دیگر از پادشاهان سومر.

بعد از سومرها در میان اکثر نام های اشخاص و کوه ها و مکان ها و حتی خدایان نیز با کلمه «اور» روبرو می شویم بسان «اور- ار- تو» که نام قومی التصاقی زبان یعنی هم ریشه و تبار با تورک ها بوده اند. کلمه اور از طریق سومرها در زبان یونانیان نیز وارد شده است و از همین رهگذر به وفور بسان دیگر مولفه های زبانی همچون اوس، سو، تو، قو، یو، و غیره در زبان یونانیان داخل شده است مانند «اورفو» از شخصیت های اساطیری یونان و یا «اورتوس» نام غولی در اساطیر یونان، اورقومن از شهرهای یونان باستان؛این لغت یعنی «اور» از زبان سومری در زبان های سامی همچون عربی، آرامی، اکدی، آشوری و سریانی  نیز داخل شده است و این که عده ای لغت اور را به این زبان ها یعنی آرامی، عبری، کلدانی، آشوری و غیره بند می کنند مرتکب اشتباه بزرگی می شوند چرا که اصل و منشا کلمه را در سومری می توان سراغ گرفت. اور در زبان تورکی نیز جایگاه خاصی را داراست و در زمره یکی از عناصر اصلی هستی بخشنده به حیات بوده است و فی الواقع از خدایان اولیه تورک ها بوده است و از همین رهگذر نام وی را بر روی پدیده های گوناکون می گذاشته اند. که می توان به این کلمات اشاره کرد اورآل نام کوه و رودی در تورکستان، اورال اورسک نام شهری در قیرقیزستان، اورآن بوگ نام شهری در قیرقیزستان،« اور- آس» نام دژی در سرزمین قیزیل بوندای در حوالی دریاچه اورمو در زمان مانناها، اوراوس نام یکی از افراد تورک تبار در قوشون هلاکو،« اورموقان لو» نام منطقه ای در گرجستان امروزی که در گذشته جزو آذربایجان بود. اورومچی نام یکی از شهرهای تورکستان شرقی که امروزه تحت استعمار چین است. اورخون نام منطقه ای در تورکستان که به جهت کتیبه های باستانی تورکی در جهان اشتهار یافته است. اور گنج نام شهری در تورکستان بوده است. اوراس نام یکی از شاهزادگان مغولی، اورتوس نام یکی از شهرهای باستانی تورک ها در تورکستان، اور نام یکی از فرزندان اسطوره ای تورک ها که از درون درخت دنیا بیرون آمده است. اورمو نام رودی در ماسال از شهرهای استان گیلان و نیز نام روستایی در کنار همین رود، اورتکین نام یکی از پادشاهان اویغورها، اورخان از فرمانروایان اوغوز،« اور» نام رودی در کنار شهر اورآن بورگ در تورکستان که امروزه جزو روسیه فدراتیو گردیده است. این موضوع را نیز باید افزود که اور در دیوان لغات تورکی به معنی قدرت آمده است و در سنگلاخ در معنی بلندی- قسمت بالای آب و سمت وزیدن باد و نسیم آمده است.

 اما در ارتباط با جزء دوم کلمه نیز باید گفت «مو» نیز در زمره یکی از عناصر اولیه و مؤلفه های تشکیل دهنده زبان در ادوار اساطیری است و در زبان سومری هم در معنی آب و هم به مثابه مجموعه قوانین مدون خدایان می باشد که رد پای این کلمه را نیز در میان کلمات گوناگون می توان سراغ گرفت بسان «مو- اوس» از روستاهای اطراف اورمو، موس نام عاشق ها و نوازندگان یونانی، مونوس نام یکی از پادشاهان جزیره کرت، مونوس نام زنانه در تورکی که با تحریف و خارج شدن از شأن اسطوره ای در فارسی به صورت مونس درآمده است بسان یونس که اصل آن نیز یونوس است و یا تونوس که در فارسی تونس شده است. مونوس مطلق زن در زبان سومری، «مو- ئیل» نام چشمه ای در اردبیل، موقور نام یکی از بزرگان تورک ها در زمان هلاکو، مونو نام رودی در آذربایجان در زمان حمله آشوریان، مویان در معنی ثواب در زبان تورکی که در دیوان لغات هم آمده است که صد البته بنا به گفته محمود کاشغری اصل معنی آن آب بوده است. «مو» نام روستایی در اصفهان، موتوسو خدای آّب و دریا در میان تایلندی ها، مونوس نام یکی از شهرهای مکزیک، «موتو» نام یکی از امپراتورهای هون ها، موکان از خاقان های گؤگ تورک ها، «مونو» رودخانه ای در میان کاماسین های تورکی زبان در سیبری، موراوس نام رودی در سیبری در میان تورک های «شور».

باید گفت که از ترکیب دو لغت «اور» و «مو» لغت اورمو بدست آمده است و این دو عنصر هر دو در نظر انسان های باستان مقدس بود ه اند و از همین جهت نام آنها را بر روی هر یک از پدیده ها می گذاشتند. اورمو از گذشته های دور هم نام  مکان خاص و یا رود و یا کوه و یا قوم و قبیله ای بوده است در اتیوپی «اورمو» نام قوم و سرزمینی مشهور است که از سمت شرق تا کنیای مرکزی ما بین مرزهای سودان و سومالی کشیده شده است. اورمو ها 40 درصد یا بیشتر جمعیت اتیوپی را تشکیل می دهند آنان در ولگا، آروس، سوآ و ولو ساکن هستند در جنوبی ترین مناطق اورمو بوران ها و قاره ها و در شرق دریاچه تورکانا و اورموها درنزدیک رودخانه تانا هستند. ( به نقل از دانشنامه اقوام مسلمان صص187-179 باید گفت که نام اورمو  به همراه کلمات ولگا، آروس، و سوآ و همچنین دریاچه تورکانا و نیز قبیله قارا در این جا شایان دقت و تامل می باشد.) در کشور اوکراین نیز تیره ای از تورک های مسیحی زندگی می کنند که نام قوم خود را اورمو می دانند و خویشتن را اورمو خطاب می کنند. اما در رابطه با مرکز آذربایجان غربی نیز باید گفت که از قدیمترین ایام در زبان مردم این شهر صرفاً نام اورمو بر این شهر اطلاق شده است و این موضوع را از نام خیل کثیری از مشاهیر و نویسندگان قرون متمادی می توان فهمید بسان صفی الدین اورموی و دهها نویسنده دیگر که نام اورمو را با خود یدک می کشند و بر این امر بیفزاید این شعر فولکولوریک  رایج در زبان مردم اورمو تا این اواخر را که در آن می خوانیم حبسنه آی حبسنه حبسنه بیر قوشویدو باخجایا قونموشیدو ... که در آخر این شعر آمده است« گل اوخو بیزیم دیلی بیزیم دیل اورمو دیلی» و باز بر این امر باید افزوده شود اگر گشت و گذاری در بازار اورمو داشته باشیم در میان خواربارفروشان چشممان حتماً به کلمه « اورمو دویوسو» برنج اورمو موجود است خواهد خورد  که از دیر باز کشاورزان این شهر به کاشت این نوع برنج در این شهر می پرداختند که مشخصات خاص خود را داراست و به برنج اورمو معروف است. باز بر این موضوع باید افزود که در تمامی متون دوره قاجار اعم از دولتی و نوشتجات نویسندگان، نام این شهر اورمی و اورمو نگاشته شده است و در بحبوحه فجایع کوتلوک و جیلولوق جعفر خامنه ای شعرمعروف خود به نام «سوخت اورمو» را در قالب آزاد برای اولین بار سروده است. اما در خاتمه باید گفت که این کلمه اورمیه و یا ارومیه را اعراب در زمان حضور خود در قرون اولیه در آذربایجان ایجاد کرده اند و چون مردم اورمو نام قوم و تیره و تبار خود را اورمو می گفتند پس اعراب با افزودن پسوند « ایه » بدان کلمه اورمویه، اورمویا، اورمیا و دست آخر اورمیه را ساخته اند یعنی مکان و جایگاه اورمو ها همان گونه که لغت تورکیه بر این منوال ساخته شده است یعنی مکان و جایگاه تورک ها  یا سوریه مکان سورها و یا روسیه در معنی جایگاه روس ها که در عربی چنین ساختار مرسوم و رایج است بسان زینبیه، حسینیه، نظمیه، عدلیه، پس کلمه ای تحت عنوان میاه اصلاً ربطی به واژه اورمو ندارد و هر گونه تعبیر و تفسیری در این راستا غلط و من درآوردی از جانب دشمنان این سرزمین است تا به هر نحو ممکن تورکی بودن این سرزمین را انکار نمایند و شکل و هیاتی دیگرگونه  از آسوری و سریانی و عبری و آرامی  و ارمنی و رومی و فرنگی و فارسی بر آن مترتب سازند که صد البته آب در هاون کوبیدن است.

رسول کامران

منابع و ماخذ:

1- لغت نامه دهخدا

2- فرهنگ معین

3- دیوان لغات تورکی

4- فرهنگ سنگلاخ

5- راز آفرینش زبان، رسول کامران

6- دانشنامه اقوام مسلمان، چاپ و نشر بین الملل وابسته به امیر کبیر1383

نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون