جستجو
تاريخ انتشار : 93/10/22 - 13:06
آلاولی شعرلر شاعری هاشم ترلان
آلاولی شعرلر شاعری هاشم ترلان

 

«هاشم ترلان» شاه رژیمی دؤنمینده، شوونیستی حکومته قارشی یارانان مقاومت شعریمیزین تمثیلچیلریندن بیری ساییلیر. 1320-1332 ایللری آراسیندا، گنج هاشم ترلان ان قیزغین ادبی- بدیعی فعالیته باشلایان بیر شاعیر ایدی. آذربایجان تورکجه‌سی‌نین شعر دیلینی او زامانکی شعر و دیل اوستادلاریندان یاخشی اویره‌نن بو گنج شاعیر، همین ایللرده مبارزه صفینه قوشولاراق وطندن مدافعه و دیلیمیزین آزادلیغی موضوعلاریندا اودلو شعرلر یازماغا باشلامیشدی.

 سلام‌ اودلار يوردو، سلام‌ اي‌ وطن‌,

 تابيم‌ توانيم‌ منيم,‌ وطنيم‌ منيم‌!

 قوينوندا اولماسامدا, آيري‌ دوشسمده‌ سندن‌

 سنينله‌ ياشايان‌، سنينله‌ دوران‌

 اؤز اوغلونام‌ من‌, ترلانام‌ من‌.

 *

بيليرم‌ مندن‌ گيله‌يين‌ده‌ وار،

 بيليرم‌ بوينومدا امه‌يين‌ده‌ وار.

 دئييرسن‌ يقين‌:

 – گوللره‌ شعیر يازان‌،

 ائللره‌ شعیر يازان‌ ترلانيم‌ منيم‌

يادينا سالمير مني‌,

بلكه‌ اوجوز توتور دوغما وطني‌.

بودور جوابيم‌ منيم‌،وطنيم‌ منيم‌!:

-دئييرم‌ باشيندا اسمه‌سين‌ كولك‌،

 نه‌ يازيم‌ آدينا ياراشسين‌ آنا؟!

 هر شعريم‌ گونشين‌ شعالاري‌ تك‌،

 او آغ‌ ساچلارينا داراشسين‌ آنا!

 يازيم‌ گونشسن‌؟

           نورلوسان‌ اوندان‌.

 يازيم‌ آتشسن‌؟

             اودلوسان‌ اوندان‌.

 يازيم‌ آنالار آناسيسان‌ سن؟

            اولوسان‌ اوندان‌.

 نه‌ يازيم‌ وطن‌؟

 دئييرم‌ بير نغمه‌ بسته‌له‌ييم‌ من‌،

 سسيم‌ پروازلانيب‌، مين‌ بير داغ‌ آشسين‌

 دوغروسو، دونيايا سيغمايان‌ اوره‌ك‌

 بو عاجیز قلمه‌ نئجه‌ سيغيشسين‌.

 *

دئييرم‌، گل‌ توتوم‌ اتك‌لريندن‌،

 آديمي‌ آدينلا تانيسين‌ جاهان‌.

 بوآندا قلميم‌، سسله‌نيركي‌ سن‌،

 نه‌ صمد وورغون‌سان‌، نه‌ده‌ سليمان‌.

*

 وصفيني‌ ائتمه‌يه‌ آذربايجانين‌،

 هاردادير او قدرت‌، هاردادير وطن‌.

 منه‌ بير جاهاندير سنين‌ هر آنين‌،

 فقط‌ ائللريندير قلبيمدن‌ اؤتن‌.

*

 يوخ‌!آنا، يوخ‌! وطن‌، يوخ‌! عزيز ديار.

 صنعت‌ عالمينده‌ بو دئييل‌ پئشم‌.

 قورخورام‌ كلاميم‌، اولسون‌ ناغيلوار،

 شعر ایلهاميما توخونسون‌ تئشم‌ . . .

*

 او دا اؤز قانيمدير، بدنيمده‌كي‌،

 اوندان‌ گرانبها نه‌ييم‌ وار آنا!

 منيم‌ قلميمين‌، جوهري‌دير او،

 اونسوز من‌ نه‌ يازيم‌ آذربايجانا.

*

 ايندي‌ سنگرده‌يم‌، كئچيب‌ جانيمدان‌،

 انقلاب‌ اوغلويام‌، اوزوم‌ ده‌ آغ‌دير.

 صاباح‌ يارالانسام‌ ، آخان‌ قانيمدان‌

 داستانيم‌ آدينا يازيلاجاقدير.

 

28 مرداد کودتاسیندان 1357 ـنجی ایله کیمی ایسه سوسمادان و دورمادان یئنه آذربایجانلیلارین حقلی مبارزه‌لری‌نین ادبی جبهه‌سینده اؤن سیرادا دایانیردی. همین ایللرده یارانان «آذربایجان مقاومت شعری‌نین» شاعرلری آراسیندا اونون‌دا آدی چکیلیر. بو دؤنمده‌کی یارانان شعریمیزین سارسیلماز تمثیلچی‌سی اولان حبیب ساهر، هر ساحه‌ده اولور اولسون وطن اوغروندا، دیل آزادلیغی و مفکوره سربستلیگی اوغروندا جان و دل ایله بوتون شعر جبهه‌لری‌نین عسکرلرینه الهام وئریر، اونلاری روحلاندیریر و مبارزه‌نی دوام ائتدیرمگه چاغیریردی.

ایسته‌رم غملی و توفانلې گئجه یولچولارا

بیر فانوس تک یادا قطب اولدوزو تک

                   رهبر اولام.

ایسته‌رم یای گونو چؤللرده آخار

                   بیر سو اولوب.

دوم ـ دورو گؤز یاشی تک یولدا

چوخور ایچره دولام.

ایسته‌مم نقش و نگاریم قالا،

                   شعریم اوخونا.

ایسته‌رم بیر سیزی، حسرت تک

                   اوره­کلرده قالام.

اونودورسا منی ائل، چکمه‌سه تاریخ آدیمی

ایسته‌رم آی تکی یورد اوسته

                   گئجه شوق سالام.

 

سهند و اوختای کیمی فلسفی دوشونجه‌لی شاعیرلریمیزده همین جبهه‌ده دورمادان ادبی- بدیعی اثرلر یاراتماغا چالیشیردیلار. مقاومت شعریمیزین تمثیلچیلری، شعر و ادبیاتی یالنیز بیر کسگین سیلاح کیمی ایشه آپاریردیلار. اونلار، ائللریمیزدن و خلق کوتله‌سیندن آلدیقلاری شاعیرلیک باجاریق و مهارتلرینی یئنه ائللریمیزین آزادلیغی اوچون صرف ائتمگه همت گؤستریردیلر.

هامی آزاده ائلین شاعیری وار،

من اسیر ائللرین آه شاعیری‌یم.

 

دئین حبیب ساهر گیزلیجه نشر ائتدیگی شعر مجموعه‌لرینده حتی غنایی و تغزلی فورمالاردا منحوس شاه رژیمی‌نی ایفشا ائتمگه چالیشیردی. اونون یازدیغی فارسجا شعرلرینی ده «آذربایجان مقاومت شعری» سیراسیندا دگرلندیرمک اولار. چونکی همین دیلده و قالیب دادا ائلین دردینی، غملرینی، خلقیمیزین باشینا گلنلری، باسغینلاری، اؤلدورمه‌لری، حبسلری، قتل و غارتلری تصویره چکیردی.

من دیده‌ام به وقت سحر آفتاب وی،

بپراکند جرقه‌ی آتش به روی دشت.

عاری ز زیور است و در آن باغ و راغ نیست،

در آن مجو هوای ارومی، صفای رشت.

 

من دیده‌ام چگونه در آن شهر، مردمان،

از کوچه‌ای به کوی دگر کوچ می‌کنند.

اندر پی هوای خنک، جای سایه‌دار،

در راه یا به مقبره‌ها خیمه می‌زنند.

 

من دانم آن جهنم و آن پایتخت شاه،

زندان تیره دارد و زنجیر و چوبه دار.

در آن دیار بلبل و گل پژمرد، فسوس!

بس خوشه‌ی حیات و گل نغز زرنگار.

 

 اونون ربابی شعرلری و لیرکاسی‌دا ساواش و مبارزه حال هواسی داشییردی. نییه کی اوره‌گی بوتون بشریتین سعادتی اوچون چیرپینان بیر اودلی دیللی شاعیر ایدی. عؤمرونون سون ایللرینده همین گئرچگی بئله دیله گتیردی:

من آرزو ائدردیم کی جهان جنته دؤنسون،

افسوس بوتون آرزولاریم قالدی گؤزومده.

 

همین ایللرده «هاشم ترلان» عذاب اذیتلر، ایشکنجه‌لر، زندانلار و حبسلر چکمه معروض قالماسینا باخمایاراق، بیر آن بئله ساکت اوتورمادی، سوسمادی و شعر یازدی.

غربت ائلده غریبسه‌دیم

ائلیمی قایتارین منه!

دره‌لریم کؤز باغلاییب

سئلیمی قایتارین منه!

×

آختاریرام حزین- حزین

ایتیردیگیم گولون ایزین

دونیادا هر نه وار سیزین

گولومو قایتارین منه!

×

دیل دئییرم… منی آنمیر

سسله‌ییرم، او دایانمیر

نوه‌لریم منی قانمیر

دیلیمی قایتارین منه!

×

باخ اورمودان گؤی خزره

اوخشار سنی هر منظره

بو آذردن او آذره

ایلیمی قایتارین منه!

×

آذری‌یم ائلیم، واریم

هارای سالیر سؤز قاتاریم

سوسوز قالیب سونالاریم

گؤلومو قایتارین منه!

×

شاعیر ده وار سؤز اوینادان

گونبز اوسته قوز اوینادان

فقط منه گوز اوینادان

الیمی قایتارین منه!

×

دیلیم گئتسه قالار نه‌ییم

نئجه بو درده بئل اییم

نسیمی‌دن اؤیرندیگیم

تعلیمی قایتارین منه!

 

من، هاشم ترلانین آدین 1340 ـنجی ایللرده تبریزده طلبه ایکن ائشیتدیم. اما اؤزونو ایسلامی انقلابیمیزین غلبه‌سیندن سونرا، 1357 -نجی ایل اسفند آیی‌نین ایلک هفته‌سینده گؤردوم. «یولداش» مجله‌سینی قورموشدوم. بو مجله ده چالیشان و ایشله‌ین فداکار گنجلر شاه رژیمی‌نین قالیقلاری‌نین تام محو ائدیلمه‌سینه دوشونن و اینقلابیمیزی داها درینلشدیرمک قصدی ایله، بیزدن قاباقکی نسلین و دئدیگیم «مقاومت» دؤنمی شاعیرلرینی تاپیب، اونلاری صحنه‌یه گتیرمگه چالیشیردیلار. مجله‌میزین ائله ایلک نمره‌سینده «هاشم ترلان» یانیمیزا گلدی. مجله‌میزین ایلک نمره‌سینده اوندان بیر اودلو شعر نشر ائتدیک:

گؤرورم

گئتدی عزت گئجه‌لر خواب پریشان گؤرورم،

الده شمشیر یریییر استومه ایران گؤرورم.

بیلمز ایدیم بو قدر ملت ایران اویانا،

بی‌شمار توپ توفنگین قاباغیندا دایانا،

سیز دئین باش گؤتوروم ایندی قاچیم بس هایانا،

آتامین یادگاری تختینی لرزان گؤرورم

گؤزومون نوری قاچیبدیر فیلی فنجان گؤرورم.

*

گئتسه ده سلطنتیم خاریجه ده یئر سالارام،

او قدر واردی پولوم باشقانی ایران آلارام،

یاشارام راحت آسوده بو یئرده قالارام،

به جهنم وطن اولادینی گریان گؤرورم،

منه خوش اولماسا ایران اونی ویران گؤروم.

*

ائللرین حقی بودور تورباسی آغزیندا گزه،

نه گؤره نه دانیشا قان کوچه ده چیخا دیزه،

ایندی دوران دگیشیب منله دوروبلار اوز- اوزه،

بیزه میدان اوخویور ملت ایران گؤرورم،

قوشولوب باشقا ولایتلره زنجان گؤرورم.

*

باخیرام مشهده تبریزه و تهرانا، قما،

خلق وئریبلر ال- اله بیرگه گئچیبلر هجوما،

قالمیشام مات معطل یول آچیم بلکه روما،

چونکی اوضانی بوگون خیلی پریشان گؤرورم،

اؤزومه قارشی مدام نفرتی عریان گؤرورم.

*

نئجه بو مملکتین بارلی باغیندان چکیم ال،

تورپاق آلتیندا یاتان نفت یاتاغیندان چکیم ال،

خزرین غم داغیدان گوی قیراغیندان چکیم ال،

اما افسوس گله‌جک گونلری نقصان گؤرورم،

قصدیمه دورموش ائلی تند شتابان گؤرورم. . .

 

«آلاولی شعرلر» کتابینی‌دا همین ایلده نشر ائتدیردی. من او زاماندان بو اودلو دیلی اولان، صمیمی، تواضع‌کار، دوزگون دانیشان و دوغرو عمل ائدن شاعیر ایله دوستلوق قوردوم. منی هر زامان گؤرنده فرحلنیردی، منی «آقای دوزگون» چاغیراردی، یانیمدا اوتوروب، دقیقه‌لر صمیمی صحبت ائدردی.

ایسلامی اینقلابدان سونرا، الده ائدیلن نیسبی آزادلیقدان ایستفاده ائدرک آنا دیلیمیزه خیدمت ائتمگه دوام ائتدی. ساغلام دوشونجه‌لی شاعیر بو ایللر ایچینده بیر چوخ شعرلر و یازیلارینی نشر ائتدیره بیلدی. خاطیره‌لرینی قلمه آلدی. بیزیم گؤرمه‌دیگیمیز 20 ـنجی ایللرده‌کی مبارزه جبهه‌لری ایله گنجلریمیزی تانیش ائتمگه غیرت گؤستردی. اونون ادبی یارادیجیلیغی‌نین بدیعی یؤنلری و صنعت گؤزللیک‌لری حاققیندا دانیشماغی البته اؤزومه بیر بورج حساب ائدیرم. ان شاء الله بو بورجو باشقا بورجلاریم کیمی کؤچمه‌دن ادا ائده‌جگم.

الله اونا غنی - غنی رحمت ائله‌سین.

منبع خبر : دوکتور حسین محمدزاده صدیق
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون