جستجو
تاريخ انتشار : 93/09/11 - 19:07
گنجه لی نظامی نین تورکجه دیوانینا بیر باخیش
گنجه لی نظامی نین تورکجه دیوانینا بیر باخیش

لکه بوتون شرق ادبیاتی­نین اؤنملی و بؤیوک، اؤلمز سیمالارینداندیر. اونون درین دوشونجه­سی، بشر سئوه­رلیگی، بوتون دونیا اینسانلارینا بسله­دیگی محبت، قادینلارا قویدوغو سایغی و حؤرمت، هابئله اینسان سئوه­رلیک و ایده­آل بیر توپلومون اؤزه­للیک­لرینی یارادیب – گؤسترمه­یی، بشرین سعادتی اوچون چالیشدیغینا گؤره، ابدی بیر سیما کیمی قالارقی­دیر. بئله بیر گؤرکملی اینسانی هامی اؤزوندن بیلمه­یه حقلیدیر. فارسلار نیظامینی اؤزلرینه باغلاسالار، قیناماق اولماز؛ کوردلر نیظامینی منیمسه­سه­لر حق وئرمه­لی­ییک؛ آذربایجان دا بو بؤیوک شاعیری باغرینا باسیب اونا فخر ائتسه ده حقلیدیر. نیظامی تکجه بیر خلق و بیر ملت اوچون یوخ، بلکه بوتون بشریت اوچون یول گؤسترمیش و بوتون اینسانلارین سعادتی اوچون چالیشمیشدیر. بئله­لیکله نیظامی نه سنین­دیر، نه منیم. او، بوتون یئر کوره­سی­نین بؤیوک شاعیری، عالیمی، حکیمی و دیلچی­سی­دیر. هامی اونو اؤزونه باغلایا بیلر.

   تاسفلر اولسون کی بیر سیرا گؤزو دار آداملار تکجه اونون فارسیجا اثرلری­نین اولدوغونا گؤره بئله چالیشیرلار نیظامی­نی باشقا ملت­لردن قیریب، تکجه اؤزلرینه باغلاسینلار. نه گؤزل کی بوگون بو داهی شاعیرین تورکجه اثرلری ده ایشیق اوزونه چیخمیش، دونیا اینسانلاری اونون باشقا اثرلریله ده تانیش اولوب، داها آرتیق باغریلارینا باسیرلار.

   نیظامی­نین تورکجه دیوانی نئچه ایللر بویو تانینمیشدیر، آنجاق چاپ ایمکانی اولمامیشدیر. نهایت 1379جو ایلده مصرده خدیویه کتابخاناسیندا ساخلانیلان ال یازماسی ایرانا چاتدی. بیر سیرا عالیم­لر اونو اله آلیب آراشدیراندان سونرا چاپینا حاضیرلاشدیردیلار و زحمتی ائل اوغلو آدینا دوشدو. او گوندن بیر سیرالار اونو آلقیشلاییب، بیر سیراسی دا قارقیشلادیلار. گؤزل علمی آراشدیرمالار اوزه چیخدی. اورتایا گلن موافق و مخالف نظرلر اولدو. بیر سیراسی باشدان دیبه قده­ر بئله بیر اثرین نیظامی­نین اولدوغونا کافیر اولدولار و بیر سیرا سئوینج آتینا مینیب گؤزلرینی هر بیر مخالف نظرلره باغلادیلار. اما بوگون 15 ایل او زماندان کئچیر. بو ایللرده همین دیوان دیلچی­لیک، ادبی، تاریخی، سؤزلوک و باشقا یؤنلردن مختلف ساحه­لرین اوزمانلاری طرفیندن اینجه­له­نیب و دوزگون و گؤزل سونونجلار اله گلیبدیر. بوگون بو سونوجلاردان یارارلانیب دوزگون آددیملار آتماق و دوزگون علمی باخیشلار سؤیله­مک لازیمدیر. شوبهه یوخدور کی اونون مخالف و موافق­لری، هم دوز سؤزلر دئمیش و هم یانلیشلار و خطالارا دا قالمیشلار. آنجاق بو حرکت داوام ائدیلیب آیدین بیر نتیجه­یه چاتمالیدیر.

   قاهره­ده گنجه­لی نیظامی­نین آدینا تانینان تورکجه دیوان ال یازماسی، قارامانلی نیظامی­نین آدینا دا یاییلمیشدیر. اونا گؤره بو ایکی شاعیری تانیماق، اونلارین دیل اؤزه­للیکلرینی نظرده توتماق لازیمدیر. گنجه­لی نیظامی ایله قارامانلی نیظامی آراسیندا 240 ایل آرا اولاراق، دیللری ده ده­ییشیلمیشدیر. ایندی بو دیوان گنجه­لی­یه یاخین بیر دیلده­دیر، یوخسا قارامانلییا؟ بونا دوزگون جواب وئریلیرسه، بوتون چتین­لیکلر حل اولموش اولور.

بونلاری حل ائتمک اوچون آشاغیداکی یوللاری هامبارلامالی­ییک:

1)      گنجه­لی نیظامی و قارامانلی نیظامی­نی دوزگون تانیماق

2)      ایکی شاعیرین شعر دیلی و شعر اؤزه­للیک­لرینی بیلمک

3)      ایکی شاعیرین دوشونجه و سؤز دونیاسی و شعر مهارتی

4)      240 ایل عرضینده دیلین ده­ییشیلمه­سی و دیل فرقی

5)      دیوانداکی شعرلرین بیر – بیر آراشدیرماسی و معیارلاماسی

6)      شعرلرین هانسی زمانا و شاعیره عایید اولدوغونون بللنمه­سی

   بو مرحله­لری کئچیرندن سونرا، دیوانین تکلیفی آیدینلاشار. البتده هر بیر آراشدیریجی­نین اؤز سبکی، علاقه­سی و اونون سلیقه­سی، هابئله معلومات دایره­سی و ده­یرلری بو آلدیغی سونوجا اثر قویا بیلر. ادبیات ساحه­سی ریاضیات و ایدمانلا فرقله­نیر. بورادا یاریش یوخدور کی بیر داور ایکی قهرمانین غلبه گلدیگینی بللندیرسین. یا ریاضیات دا دئییل کی 2+2 همیشه 4 اولسون. بورادا باخیش و گؤروش اؤز ائتکی­سینی بوراخاجاقدیر. بوندا شوبهه یوخدور.

   گنجه­لی نیظامی ایله قارامانلی نیظامی آراسیندا 200 ایل فاصله واردیر. گنجه­لی سلجوقلار زمانی آذربایجاندا یاشامیش و تاریخی اولایلار اونون شعرینی باشقالاریندان فرقلندیره بیلر. قارامانلی نیظامی 200 ایل سونرا یاشاییب، گرمیان سارایی ایله باغلی اولموش و 29 یاشیندا دونیاسینی ده­ییشمیشدیر. بیر حالداکی گنجه­لی نیظامی قوجالیغینا قده­ر سارایین حؤرمتینی قازانمیش، آذربایجان و فارس ادبیاتی ایله یاخیندان یاشامیشدیر. قارامانلی فارس ادبیاتینا علاقه بسله­یه­رک بیر زمان ایرانا گلمیش، بورادا طیب اوخوموش و آنادولویا دؤنموشدور. تاریخی اولایلار و جغرافیا اؤز تاثیرینی بو ایکی شاعیرین اثرلرینده قویموشدور. یاشادیقلاری محیطین کولتورو ده ائتکی­سیز اولمایاجاقدیر.

   ایندی دیوانا دؤندوکده تاریخی اولایلاری بیر نئچه شعرلرده گؤروروک. نرگس قصیده­سینده آذربایجان دیلی­نین اؤزه­للیکلری، هابئله ایران و سلجوق شاهلاری­نین ائتکیسی دانیلماز شکیلده گؤز قاباغیندا جانلانیر. بورادا فارس ادبیاتی­نین دا تاثیری دانیلمازدیر. علم و سنجاق زرکش نه سببدن گؤتوره­ر

گر سریر چمنه اولمادی سرور نرگس.

   علم و سنجاق کلمه­لری گنجه­لی نیظامی­نین فارسیجا دیوانیندا دا بوللو - بوللو ایشلنمیشدیر. بو سؤزلردن و بوتون شعردن فارس ادبیاتی و آذربایجان اییسی گلیر. آنادولو شاعیرلری­نین هئچ بیری­نین دیوانیندا سنجاق کلمه­سی علم و بیرق معناسیندا ایشه گئتمه­ییبدیر.

دولدوروب چون جگریندن قدح زر نرگس

نوش ائده­ر لعل لبین یادینا ساغر نرگس

   بو قصیده ده چوخلو فارس ادبیاتی­نین اصطلاحلاری ایشه گئتمیش و گنجه­لی نیظامی­نین سؤزلرینه داها اویغوندور. بورادا ایشه آپاریلان ترکیبلر، اصطلاحلار، دئییم طرزی آذربایجان شعرینه باغلی و فارس ادبیاتیندا دا نمونه­لرینی تاپماق مومکوندور. حتا نجوم اصظلاحلاری، بنزه­تمه­لر تماما گنجه­لی نیظامی­نینکیدیر. بو قصیده ده خسرو آفاق – محمدخان دان آد چکیلیر، بوتون مورخلر اونو جهان پهلوان سلجوق شاهلاریندان و امیرلریندن بیلیرلر. جهان پهلوان همان سلطاندیر کی گنجه­لی نیظامی خسرو – شیرین مثنویسینی اونا پای وئرمیشدیر. پس شوبهه ائتمه­دن بو قصیده­نی حقلی اولاراق گنجه­لی نیظامیه باغلاماغیمیز دوزگون اولا بیلر.

   باشقا بیر قصیده بو دیواندا سلطان سنجر و ملک طغرل مدحینده یازیلمیشدیر. بللی­دیر کی بو سلطانلار ایران سلجوقلاری اولموش و قارامانلی اوچون تانیش بیر سیما دئییللر. هابئله بو شاهلارلا قارامانلی آراسیندا فاصله­نی نئجه دولدورماق اولار؟ شوبهه قالمیر کی بو قصیده گنجه­لی نیظامیه عایید اولمالیدیر. بو قصیده ده بو بیته دیقت بویورون:

بو سنجر ایله طغرل وصفینی، ای نیظامی،

جیزسان، مراد ائده­رسن شاه قاپیسینا دوغرول.

بو قصیده ده قافیه چوخ اؤنملی­دیر و حتا بونو دا اثبات ائتمک اولار کی بو قصیده هئچ عنوانلا چئویرمه ده دئییلدیر. بیر سیرا عالیم و ادیبلر بونو ایدعا ائدیرلر کی بو دیوان گنجه­لی نیظامی­نین اولورسا دا، سونرالار تورکجه­یه چئوریلمیشدیر و اصلی فارسیجا اولموشدور. آنجاق بو قصیده­نین قافیه بحثینه گیریشیرسک، اثبات ائتمک چتین دئییلدیر کی بو شعر چئورمه اولا بیلمز. باشقا شعرلره ترجمه یا چئویرمه عنوانی وئریلسه ده، بو قصیده اونلاردان استثنا ساییلیر. بو بیت اؤزو بو ادعایا شاهیددیر. سلطان سنجر و سلطان طغرل دا گنجه­لی نیظامی­نین معاصرلریدیرلر و قارامانلییا هئچ باغلیلیغی یوخدور.

   باشقا قصیده سلطان جمالین مدحینده­دیر. بو قصیده بئله باشلیر:

شکر کیم سلطان گردون، حشمت انجم حشم،

عز ایله باسدی بساط سلطنت اوزره قدم.

روم بهرام ایله یونان تختینی فتح ائیله­ییب،

قصر کیخسرودا دارا کیمی توتدو جام جم...

راحه الصدور و آیه الصدور کتابیندا بئله گؤسته­ریر کی جمال­الدین آی بیگ، همدان امیرلریندن اولاراق، قیزیل ارسلانین اوغلو طغرلون وزیری ایمیش. بئله­لیکله قارامانلی چاغیندان 200 ایل اؤنجه­یه باغلیدیرلار. بوندان علاوه، دیل و آدلاری چکیلن اسطوره­وی ایران شاهلاری­نین آدلاری گنجه­لی نیظامی­نین دیل و تاریخینه داها اویغوندور. بو قصیده ده آدلاری چکیلن اسطوره شاهلارینا بیر باخین:

آفرین­لر ائیلرلر ایدی گؤرسه­لردی ذره­نی

اردشیر و رستم و پورشنگ و گست هم.

و:

ارمه­یه قدرین الینی اؤپمه­یه دست خیال

گر دوققوز کرسی­نون افلاکین قویا تخته قدم.

بو بیت فارس شاعیرلری طرفیندن چوخ ایشلنمیشدیر. ظهیر فاریابی بئله دئییر:

نه کرسی فلک اندیشه خواهد زیر پای

تا بوسه بر رکاب قیزیل ارسلان زند.

بئله قصیده­لر گنجه­لی نیظامی­نین دورونه عایید اولان مدحیه­لرده و فارس شعرینده داها چوخ واردیر. بو قصیده گنجه­لی نیظامی­نین اثری اولدوغونا شوبهه ائتمیریک.

باشقا قصیده بئله باشلیر:

خسرو ملک مروت، داور عالم پناه،

آفتاب اوج دولت، سایه لطف اله...

بو قصیده­نین آردیجا بئله اوخویوروق:

نئجه کیم فراش چاپین شیوه­ی لیل و نهار

گه دوشویه فرش عنبر، گه توتا چتر سیاه...

بو قصیده ده "چتر سیاه" اصطلاحی گنجه­لی نیظامی زامانیندا عباسی خلیفه­لرینه عایددیر. نیظامی فارسی شعرینده ده بئله گتیریر:

"سبز بر تن و چتر سیاه بر سر".

بئله­لیکله بو قصیده ده قارامانلییا هئچ باغلیلیغی اولا بیلمز.

آشاغیداکی غزللره باخالیم. بو غزل چوخ گؤزل، آخیجی­دیر:

یوزونه اهل نظر جنت اعلی دئدیلر

چنه نه پرتو انوار تجلی دئدیلر.

زاهدین یوزونه باخمادیغینی ائشیدجک

پرتو شمس نه­دیر، دیده اعمی دئدیلر.

بو شعری ائل اوغلو قارامانلیدان بیلمیشدیر. او، قافیه­لری بئله اوخوموشدور:

معلی دئدیلر/ طفیلی دئدیلر / معنی دئدیلر / حوری دئدیلر و نهایت، سون بیتی ده بئله اوخوموشدور: شیخی دئدیلر. و بئله دوشونموشدور کی بو قارامانلی­نین اولاراق، اؤزونو شاعیر شیخی ایله مقایسه ائدیب و اؤزونو شیخی کیمی بؤیوک بیر شاعیر بیلیر. بیر حالداکی بیز بو شعری دوزگون اوخویورساق، گره­ک بئله اوخویاق:

معلا دئدیلر / طفیلا دئدیلر / معنا دئدیلر / حورا دئدیلر و سون بیت ده " شیخا دئدیلر" کیمی اوخونمالیدیر. ایندی سون بیتی کامیل صورتده اوخویالیم:

ای نیظامی، گؤرجک نظمینی ارباب نظر

یاراشار سنه مرید اولماغا شیخی دئدیلر.

یانی ای شیخ سنه مرید اولماغا یاراشیرسان. بئله­لیکله شیخی شاعیره هئچ بیر نسبتی یوخدور. بئله اولورسا، بو غزل گنجه­لی نظامی­نین اولدوغو شوبهه­سیز اولور. چونکی قارامانلی تکجه 29 ایل یاشامیش و 29 یاشلی بیر مقلد شاعیره شیخ دئمک اولماز. و یا 29 یاشیندا اؤلن بیر شاعیر شیخ رتبه­سینه چاتماسی داها چتیندیر.

باشقا بیر غزله نظر سالالیم:

مژده ای خاطر پژمرده کی دلبر گله­سر

جان سارایینا امیر اولماغا سرور گله­سر.

یئنه دیل بولبولو باشلادی فغان ائیله­مه­یه

مگر اول سرو، گل اندام، سوسنبر گله­سر؟!...

بو غزل گنجه­لی نیظامی­نین باشقا غزللرینی یادا سالیر:

هر گئجه­م اولدو کدر، غصه، فلاکت سنسیز. . .

ویا : گئجه خلوتده بیزه سئوگیلی یار گلمیش ایدی . . .

و باشقا غزللر. آنجاق بیر سیرا غزللر بوگون نیظامی­نین اولاراق تورکجه­یه چئویرمه­دیرلر. بو ترجمه­لر ده او قده­ر گؤزلدیرلر کی اوخوجو تورکجه­سینی اصلی فارسیجادان داها آرتیق بگه­نیر و اوره­یینه یاتیر. بونون نه دنی ده اونلارین دیلماجیندان علاوه، شعرین اصالتینده و شاعیرین آنادیلینده اولدوغودور. شاعیر اؤزو ده بو شعری آنادیلینده یوخ، بلکه باشقا دیله ترجمه ائتمیشدیر. ایندی اؤز اصلینه قاییدیر. دیواندا بیر سیرا ملمعلر ده واردیر، یانی ایکی دیلده شعرلر واردیر. بو شعرلر نظامی­نین اؤزه للیکلریندن­دیر.

باشقا غزلین باشلانیشی بئله­دیر:

دلبر گؤتوردو چونکی یوزوندن نقابینی

چرخین گؤتوردو چرخه مه و آفتابینی.

بو غزلین سون بیتی بئله­دیر:

کویونده کئچدی هجریله عمری نظامی­نین

جنت ایچینده چکدی جهنم عذابینی.

بو بیت گنجه­لی نیظامی­نین فارسیجا دیوانیندا بیر نئچه غزلده گلمیشدیر؛ بئله­لیکله اونون شعری اولدوغوندا شوبهه ائتمک دوز دئییلدیر.

   بو دیوانین ترجمه اولدوغو دا باشقا بیر نظریه اولا بیلر. یانی گنجه­لی نیظامی بونلاری فارسیجا سؤیله­میش و بیر باشقا شاعیر، بلکی ده قارامانلی نظامی اونلاری فارسیجادان تورکجه­یه چئویرمیشدیر. بورادا دئمک اولار کی فارسیجا دیوانیندا بو شعرلر عینی صورتده یوخدورلار. آمما مضمون یاخینلیغی داها آرتیقدیر. بونلار ترجمه اولسالار دا، ده­یرلی­دیر؛ چونکی بوتون گؤزه­للیگی ساخلانیلمیشدیر و اؤزه­لیکلری ده آرادان قالدیریلمامیشدیر. بونلاردا نظامی­نین روحو دویولور. حتا بونلار ترجمه اولسالار دا، دیوانین ده­یری آزالماییر، بلکه گؤسته­ریر کی بو عنعنه – تورکجه شعر و غزل یوزایللر بویو داوام تاپمیش و دیلیمیزین زنگینلیگینه سبب اولموشدور.

   بئله­لیکله گنجه­لی نیظامی­نین تورکجه دیوانی­نین داها بوندان دا زنگین اولدوغونا اینانیریق و گله­جکده باشقا دیوانلارین تاپیلماسینی گؤزله­ییریک.

منبع خبر : دوکتور محمد رضا باغبان کریمی
نظرات بينندگان
غیر قابل انتشار : 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته : 5
علی حمیدیان
|
1393/09/12 - 08:08
0
7
مقاله تان در باره نظامی گنجوی بسیار جالب و خواندنی بود. به عنوان یک آذربایجانی دوست دارم دیوان شعرای آذربایجانی را معرفی کنید و از آثار بزرگانی که به ترکی دیوانی وارند گزارشی تهیه بفرمایید. خودم شخصا در مورد شاعران قدیم ترکی سرا اطلاعاتی ندارم و تنها منبع من الان نوید آذربایجان است که از خواندن آن لذت می برم. موفق و پیروز باشید.
عزیزی
|
1393/09/15 - 01:28
0
9
نوید آذربایجان درگیسینده چالیشانلارا ساغ اول دئییرم و بوتون یازیچیلارینا و اوندا آذربایجان اوچون جان یاندیرانلاردان تشکور ائدیرم. سیزی الله قوروسون
مقصودی
|
1393/09/16 - 21:21
0
9
نظامی گنجوی حقینده وئردیغینیز معلوماتا گؤره تشکور ائدیرم. اللرینیز وار اولسون، اوره گینیز شاد قالسین
منصوریان
|
1393/09/23 - 06:30
0
8
هرچند ترکی خواندن برایم سخت است با اینحال از مقالات ترک نوید آذربایجان استفاده می کنم. مقاله در مورد نظامی جالب یود. دستتان درد نکند
احمدلو
|
1396/02/31 - 10:07
0
3
اللر وار
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون