جستجو
تاريخ انتشار : 93/6/20 - 18:54
حبیب ساهرین تنقیدلری
حبیب ساهرین تنقیدلری

حبیب

رحمتلی اوستاد حبیب ساهری هامیمیز بیر بویوک شاعیر کیمی تانیساقدا ؛ آنجاق اونون باشقا خیدمت لری ده ادبیاتیمزا آز اولمامیشدیر . اینقیلاب عرفه سینده نشر اولان مطبوعاتیمیزا ؛ بویوک ساهرین نشر اولونموش اثرلرینه گوز گزدیردیکده ؛ اونون بیر سیرا تنقیدلرینه راستلاشماق اولار کی ؛ هر ادبیاتچی یا خوش گلیر .  اوستاد متانت و گاهدان زهرلی و کنایه ایله وطن بد خواهلارینین پای لارین چکمیشدیر ! البته بونودا ذیکر ائتمک یئر سیز اولا بیلمز کی ؛ بیز بو کیچیک یازیمیزدا یالنیز ساهرین بیر نئچه  تنقیدلرینه اؤرنک اولاراق توخونماق ایسته ییب ؛ ترجمه حالیندان واز گئچه جه ییک. نییه کی اونون ترجمه حالی لازیمی قدر اویان – بویاندا نشر اولا بیلمیشدیر .  اوستاد ساهرین بو یازی لاریندان هابئله شعرلریندن آذربایجانین چاغداش تاریخینین بیر سیرا قانلی – قادالی گونلرینین شاهیدی اولما پهلوی دؤورلرینده بیر اوقدر ده چتین اولاسی دئییل  .

1-آلتی قول ایله ایکی ارباب

1-       معلم :

دئدی بیر گون بیر معلم : - اوشاقلارا

یاساق ائتمیش تورک دیلینی شهریار

زمستانا قیش دئمه ین ؛ برفه قار

چورک نان دیر ؛ آیران دوغ دور یوک ده بار

2-اوستاد :

دانشگاهدا قوجا اوستاد سویله ییر :

-        آریالی حوکم سورموش مین ایلدیر

اولماسایدی خوارزم لر ؛ سلجوق لار

آباد ایران اولماز ایدی ؛ تارمار ...

3-مورخ :

نیشابوری ویران ائتدی هولاکو

نه ایت قالدی ... نه گؤورچین نه قوقو

پاریس تکین نیشابوردا شهرمیش

شاه گئچرکن یئره آلتون سه پرمیش

مجلس قوروب آغ ساققاللار دئدیلر :

-        ویران اولدو گؤزل دیار سر به سر

وجه گلمز نه گرانیت نه مرمر...

الدیرماییب نه یاغیشی نه قاری

چی کرپیچ دن قاییردیلار یوردلاری

4- محقق :

هولاکولار ؛ قازان خانلار بیر زامان

اولور ایکن بو اولکه ده حکمران

جار چکیلدی کندلرده هم شهرده

هم تبریزده هم اورمودا اهرده

-        قولاق وئرین – ای داریوش ائولاد لاری

بو گونه دک فارسجا یازیب دانیشدیز

بوندان سونرا یالنیز تورکجه دانیشین

فرمان بودور – تورک ائلینه قاریشین

بیر گئجه ده هامی مخلوق تورک اولدو

تات باغی نین گول – چیچکی تئز سولدو

5- شفق :

اوستا شفق – آجیقلانیر شاعیره

ترازی نین گوتون وورور برک یئره !

دئییر : - سن کی داریوشون اوغلوسان

هئچ اولماسا اوز باباندان بیر اوتان

نه یازیرسان شعر و غزل تورکجه؟

مدیحه یاز ! اوغلوم ! فارسجا بو گئجه

6- ناصح :

چیغیر – باغیر سالیر « ناصح » - آی آمان

تورک دیلی نین کوکون کسین ایران دان !

24 ده ری مولکونه قاچانلار

رباخوارلار ؛ فئوداللار ؛ چاخانلار

بیر آغیزدان بو شعاری سویله ییر :

-        تورک لسانی کومونیزمین دیلی دیر ...

ایکی ارباب :

انگلتره دئییر یانکی دوشونور

-الدن گئتدی ایران آمان گونودور !

ایسارت دن قورتولورسا اود یوردو

بلوچ لاردا قووالارلار ایت – قوردو

خوزستانلی عرب قالخار آیاغا

تاپامازسان لامپایاغی چیراغا

گئت عم اوغلو مرمر قصره خانی تاپ

کد خدا ایله گوروش سونرا کندی چاپ

گمی لره دولدور قارا قیزیلی

باشقا یئرده همده آرا قیزیلی

یهودی لر ؛ باروت بومبا ایسته ییر

هالیوودون گوزللری گوزله ییر

داوا  دویوش دئمک یورغان اوسته ایمیش

نه هند ایران نده توران اوسته ایمیش

بیر مثل وار ؛ دئییرلرکی – آیی لار

بیر قوز اوسته مین بیر اویون اوینارلار ...

                                                                                                                     تهران اول ژانویه 1974 – 11/10/1352

2-    زبان آذربایجانی کیتابی باره سینده :

آدلیم فیلولوق ! سرهنگ شعار یازمیش اولدوغو « زبان آذربایجان » اثرینده قازان ؛ تیان ؛ سرچه ؛ سهره ؛ سوپا ؛ قورباغا و بونلارا بنزر بیر چووال قویروقلو اسم لری مثال گتیریب اثبات ائتمیش دیر کی : آذربایجانلی لار ؛ نوح زامانیندان بری « تات » ایمیشلار .... ایلخانی لر قلینج زورونا اوزو اللی لارین دیلین دگیشیرمیشلر ... سرهنگ آغانین بو منطقی گورونوشونو ادیب طوسی لر ؛ روشن ضمیرلر ؛ مرتضوی لر و کارنک جنابلاری دا تصدیق بویورموشلار ای واللاه ! بیزده تصدیق ائدیرک – شکاکیوه لعنت درویش قاسیم !

***

کیتابدا یازیلیر : قورباغا فارسی دیر ( گوزوموز یوخ فارسلارین اولسون ! ) میلچک ؛ بالاجا میل دیر ؛ یاشا * بانلاماق ؛ بانک وورماق دیر * قازانچا ؛ قازانین بالاسی – سرچه ده سهره نین بالاسی دیر . سوپا اوچ آیاقلی ائششک دیر * وای دد م وای ! بو کیشی لاپ دا علملرین دریاسی ایمیش ...

-        ایستیپ لردن کوچر کن

میندی آتا قازان خاتون

ساچلارینی آچا ؛ آچا

گلدی سرهنگ شعار گیله :

دوغدو گوزل بیر قازانچا !!

**

سهره باجی بویلو قالیب

بیربوز قانات بالا دوغدو

گونو گوندن بوی آتدی او :

بیر یاراماز سرچه اولدو

**

بیر قانادلی پاشیل بوجک

ویزیلدادی قوندو بالا

دئدیم :  کیم سن ؟ - دئدی میلچک

-        هانکی میلین بالاسی سان ؟

-        سید حمزه نین زور خانانین

دئدیم : دور گئت هارام زادا

دئمک آنان اویناش باز میش ؟..

**

پاییز اولدو یاغدی یاغیش

یئللر اسدی سرین ؛ سرین

بانلار ایکن جنگی خوروز

« شعار » دئدی : بانک وورما !

خوروز بیردن کسدی سسین !

**

قورباغایا دئدیم – اوغلان

سنده اوزون یادا ساتدین ؟

بیزیم گولون داشین آتدین؟

دئدی : یوخ یوخ من هر زمان

تورک گولونده قورولدارام

دیله مه رم تات دان – امان ..

**

هئچ بیلیرسن قیزیم نه وار ؟

کیتابیندا یازیب شعار

ماماغاندان کئچنده من

گوردوم چادیر قوروب اوبا

اوچ قیچلی بیر ائششک اوتلور

بوینو یوغون آدی سوپا !

**

بو یئر نارین قالاسی دیر

سرچه سهره بالاسی دیر

بیزیم باغدا ساری گوللر

تئز آچاردا ؛ تئز ده سولار

سرهنگ عالیم اولان یئرده

اوچ قیچلی دا  ائششک اولور ...

تهران – گئجه 12/1/1368

نوت : مخالف لر دئییرلر کی : آخر سرچه سهره دن یئکه دیر ؛ همده سرچه نین پالتاری بوزدور ؛ حالبوکی سهره خانیمین دونو الا – بولادور ... بوندا نه اشکال وار جانیم ؟ بیر چوخ کوله بوی آنالار دئو کیمی اوغلانلار دوغموشدور ... 0 روستم دستان کیمی ) گاهدا بیر قاراشین خانیمین قیزی ساری شین چیخار ...

 

3-رضا شاهین آذربایجانا سفری :

باهارین ایللک گونلری ایدی کی زنجانا های دوشدو :

-شاه آذربایجانا گئتمک ایسته ییر ...

باهارین بیرینجی آیی سونا چاتاندا ؛ شهر ایداره سی ؛ بازار آغزیندان « پرپی » یه قدر گئنیش بیر جاده آچدی ! زیراکی قدیم جاده ایری – بویرو بیر یول ایدی و موکب ملوکانه نین عبورونا یاراشان بیر یول دئییل میش ! جاده نین آللاه قویسا خیابانین هر ایکی طرفینده اولان بوتون پالچیق ائولر خاک ایله یکسان اولدو ... لاکن مرمردن و قرانیت دن سارایلار تیکیلمه دی کی ذات شاهانه مملکتینه باخیب غرورلانسین !

آخی ؛ شاه ؛ شاعیرین بو سوزونو اینانمیش ایدی :

خوشا مرز ایران عنبر نسیم

که خاکش گرامی تر از زر و سیم

شهر ایداره سی تلاشا دوشدو اهالی یه امر ائتدی کی یئنی دن دام  داش سالسینلار ... یئنی دام داش سالان اولمادی ؛ خیابان خرابه قالدی .

باهارین ایکنجی آیی : خیار و گیلاس فصلی ... دئدیلر کی شاه بو یاخینلیقدا نزول اجلال ائده جکدیر . شهر ایداره سی چوخ چالیشدی ... چابالادی ؛ خلقی دانلادی : - نامردلر ! – دئدی – هئچ اولماز سایر دیوار چکین خرابه لر گورونمه سین ! قولاق وئرن اولمادی ؛ زیراکی مخلوقون او قدرده پولو یوخ ایدی کی چیی کرپیج دن بیر دیوار چکسین لر ...

باهارین اوچونجو آیی گلیب چاتدی ؛ دئدیلر کی شاه کرج ده دیر ... شهر ایداره سی و بوتون ایداره لر تلاشا دوشدولر .. خیابانین ساغینا – سولونا دیره کلر تیکدیلر ؛ بازارلاردا تیمچه لرده ؛ ائولرده نه قدر خالی ؛ گبه وار ایدی امانت آلیب دیرکلره میخلادیلار و گؤزل و رنگین بیر جاده وجوده گلدی کی : یئمه ! ایچمه ! گل تماشا قیل !...

سونرا « پرپی » ده بیر شاهانه چادیر قورولدو : اطلس دن رزی دن ... اوزه رینده اوچ رنگلی بایراغین اورتاسیندا بیر قیزغین آسلان ! آلینده قیلینج ! چادیرین ایچینی بزه دیلر . میز ؛ صندل قویدولار ؛ بوشقابلاردا میوه لر و شیرینی لر و گلدان لاردا گول لر ... « موکب همایون » نهایت توزسالاسالا گلیب زنجانا چاتدی . چادیرین اونونده اعیان اشراف و علما و تجار ال باغلاییب شاها سجده قیلدیلار ....

او زامان زنجاندا یالنیز بیر کیبریت کارخاناسی وار ایدی والسلام ! شاهین گوزو کارخانانین بوروسونا دوشر . آغالارین بیریندن سوروشار :

-دئیسن شهرینیزده کارخادا دا واریمیش ! نه کارخاناسی ؟ او ذات ایسه : - « قبله عالم » گویورت کارخاناسی دیر عرض ائدر ! شاه دئییر : گویورت نه دیر ؟ باشقا آغا بیرنجی آغانین یالنیشینی تصحیح ائدیب دئییر :

-قوربان ! کیبریت کارخاناسی دیر ... شاه شربت ایچر ؛ قلیان چکر ؛ آغالار ایله خوش بئش ائدر گئدرکن دئیر : اتشیر یگیمه گوره  گویا شهرینیزین باغ باغاتی چوخدور ... اوزوم باغلارینیز و اریک آغاجلارینیز وارایمیش ؛ منه دئیین گوروم اوزومو واریگی نه طرز ایله قورودورسونوز؟ یئئه بیرینجی آغا بانلار : - قوربان کیبریت ایله قورودوروق ! شاه گولر ؛ مجلس اهلی گولر ... او زامان من زنجان دا معلم ایدیم . شاگردلریمین ایچینده سردار اسعدین بیر آخماق اوغلودا وارایدی . او سحر لر له له سی ایله مکتبه گتیریلردی ... له له دئیردیکی : « خان بالاسی نین بیر جوت تویوغووار برلین  بو گون یومورتلار ؛ او بیریسی دا صاباح .. آما کی بو اوغلان منی هر گون دانلار و دئییر : - سن منیم یومورتالاریمی اوغورلوسان ... نه قدر آند قسم ایچیرم اینانمیر ....

بیلمیردیم کی شاه گئجه سرداراسعدین قوناغی ایمیش . سردار اسعد خمسه نین سلطانی ؛ یئکه باش بیر فئودالی ایدی او شاها باج وئرردی ... شاه اونا ایختیار وئرمیشدی کی رعیت لرینین دریسینی سویسون و اونون دا پایی نی کنارا قویسون ... بئله کی هر ایل پاییز چاغی بیر پیر قاطار دوهرابخاندان شهره ساری یولا دوشردی : یوکلرینده  اون ؛ یون ... بال ؛ یاغ  و نفیس افشار خالچالاری ... سردارین نوکرلری تهراندا او « برگ سبز» لری شاهلار شاهی نین آبدارخانه مبارکه سینده آبدارباشی یه تحویل وئرمیشلر ... مخلص ... خان اوغلوندان سوروشدوم : سنده شاهی گوردون مو ؟ « گوردوم » دئدی . شاه سنه نه وئردی ؟

-اوزومه گولدو

-بابا شاها نه وئردی ؟

-نه وئره جک بیر بویوک کاسا دولوسو قیزیل پول !

اگر خان بالاسی آخماق اولماسایدی ایناناردیم ...

صاباحی سی گون شاه تبریزه یوللاناجاق ؛ بیزیم معارف رئیسی میز اکبر نیا جنابلاری ؛ بزندی دوزندی ؛ ایسموکین قاراپالتار اینینده سیلندریک شاپقا باشیندا پاریلتی لی آیاق قابلاری آیاغیندا ... معلم لری و مکتب شاگردلرینی سردارین قاپیسیندا سیرایا دوزدو ... شاه گئچرکن ؛ آیاقلارین برک یئره کوبسه ییب :

جاوید شاه دئییه باغیردی

شاه ایسه تفقد بویوردو ...

رئیس آغا اودلو باریتلی بیر دیکتاتور ایدی ... زنجان دا بیر زنگین عائله نین دول قیزی نی حباله نکاحینا گتیریب او خاتونون مالینا ؛ جانینا مالک اولموش ایدی رئیسین امری مطاع ایدی ! یایین ایستی گونلرینده یاغمورلوق گلیردی ... مخمل شاپقا باشیندا بیر الین ده تسبیح بیر الینده ایسه عصا شهرین توز ؛ تورپاقلی کوچه لرینده یئر ائدیب اؤز جاه و جلالین خلقه عرض ائدردی .... او زامان ؛ منیم دونیادا تکجه بیر « گل فرنگ » افشار خالچاسی واریم ایدی ... او قدر گوزل ایدی کی آدام اونا باخماق ایله دویمازدی ... دئمه کی رئیس آغانین گوزو او خالچایا دوشوب ... من ؛ قارا گونلو ایسه دئمه میشدیم کی :- رئیس پیش کش دیر

یای فصلی باشا چاتدی ... رئیس وزیره راپورت وئردی :

فلانی اوشاقلار ایله تورکو دانیشیر !... وزیر جنابلاری ایسه ؛ منی زنجان دان مازندارانا کؤچورتدو . مازندراندا مالاریا توتدوم .. تهرانا قایتدیم . اوچ آی روزگار اولوم یاتاغینا دوشدوم ...

تهران گئجه 21/ اسفند 57

قایناقلار؛ ایضاحلار :

1-       یولداش درگی سی 12 خرداد 1358 ؛ نومره 13 ؛ تهران . باش یازار : حسین دوزگون

2-       یولداش درگی سی 6 ینجی سایی – 25 فروردین 1358 ؛ تهران

3-       یولداش درگی سی 5 ینجی سایی – 18/1/1358 تهران

4-       سارالان آرزی لار  / حبیب ساهر / توپلایان : محمد رضا قوچی ؛ اون سوز : رضا همراز – تبریز 1389

5-       رحمتلی حبیب ساهرین نظرینده اولان و داها دوغروسو تنقید ائتدییی کیتابین مشخصاتی بئله دیر : بحثی درباره زبان آذربایجان به قلم محمد رضا شعار ؛ نشر کتابفروشی مهر تبریز . همین کتاب 46 ینجی ایلین اسفند آییندا تبریزین تابش چاپخاناسیندا 2000 ساییدا نشر اولموشدور .

6-       رحمتلی سرهنگ محمد رضا شعار ارتشی ایدی او تبریز دانشگاهینین جوینده ایستحاله اولاراق نظرینه گلیب – گلمه یین لغت لری توپلاییب ؛ فارسجانین لغت لری آدینا حسابا باسمیشدیر ! او 1294 ینجی ایل همین تبریزده آنادان اولوب 6/6/72 ده ایسه دونیاسین دگیشمیشدیر . سرهنگ شعارین اوسته آدین چکدییمیز کیتابیندان علاوه فوتوندان سونرا باشقا بیر کیتابی دا نشر اولموشدور کی اونوندا تانیتیمی بئله دیر : فرهنگ واژه های کهن در زبان امروز آذربایجان ؛ بیرینجی چاپ 1378 ؛ تهران – بنیاد نیشابور ؛ 177 صحیفه ده

منبع خبر : رضا همراز
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون