جستجو

تاريخ انتشار : 93/01/18 - 08:06
منیره اکبر پوران ایله دانیشیق: تورکجه میزده دراماتیک اورتاق دیل یارانمالیدیر
، تانینمیش دراماتورقلارین اؤزلرینه گؤره مخاطبلری وار. یانی تئاترایله تانیش اولان یونسکونو دا تانییر مولیری ده. بو ایشین اوغروندا بیر آددیم اولابیلر. یعنی من ایستیردیم بو بؤیوک ریسکی ائتدیییمیزه رغمن باشاردیغمیزجا آیاغیمیزی برک یئره قویاق و بو برک یئر منیم اوچون مولیر و یونسکونون دونیالاریندا ایدی. چیلیس بیزیم اوچون چوخ تانیش بیر تیپ ایدی. سون زامانلاردا

گیریش:

1266 جی گونش ایلی، تبریزین «اختر» آدلی روزنامه سینین 16 جی سایی سیندا یازیلیب: ایران دا بیرینجی سفر اولاراق تورکجه «اوتللو» آدلی کمدی تئاتر تبریزده اجرا اولونور. و داها بیر سنده اساس «ناخجیوانلی بؤیوک خان» 1261 جی ایل تئاتری باکی دان ـ تبریزه پای گتیریر.

هر حالدا 130 ایلدن آرتیق تئاتر مدنیتینه صاحیب اولان تبریز ایران تئاترینین بئشییی ساییلسادا سونرالار پهلوی لرین آپاردیغی چیرکین سیاستلر و آسیمیلاسیون سونوجوندا بوتون بو ایللر آراسی بؤیوک بیر بوشلوق یارانیر.

واختی ایله اوزئییر حاجی بیگلی، فتحعلی آخوندزاده، میرزا جلیل ممدقلی زاده، ناخجیوانلی بؤیوک خان، جاببار باخچابان، حسین جاوید، نریمانوف، عبداللـه عبداللـه زاده، میرسیف الدین، محمدعلی رشدیه و دیگر آدلیملاری ایله باش قالدیران آذربایجان تئاتری بیر چوخ سیخینتیلارا معروض قالیر. بؤیوک و مجلل شیر و خورشید تئاتر ایله دیللر ازبری اولان تبریز تئاتری 59 جو ایلده خاطیره لر گوزگوسو اولان بو سالونودا ایتیریر!

و گونو بو گون تورکجه آذربایجان تئاتریندان بیزه قالان بیر اووج تورپاق اولوب و اوره ک دولوسو حسرت. سانکی بو آغیر دوروما باخمایاراق، سون ایللرده آذربایجان گنج لرین چاباسی ایله تئاتریمیز یئنی دن دیرچلمه یه ساری آددیم آتیر و یقین بو یولدا ثمرلی ایشلر آپاریب، یورولمادان یازیب ـ یارادان گنج لردن بیری، داها چوخ اولکر اوجقار آدی ایله تانینان «منیره اکبرپوران» دیر.

دوکتورا درجه سی اوزره فرانسانین گرونوبل فاکولته سینده ائیتیم آلان، تبریزلی خانیم منیره اکبرپوران تئاتریمیز اوغروندا یئنی بیر مفکوره داشییر. اونون فرانسیز دیلیندن تورکجه یه چئویردیغی مولیئرین، قیتمیر «چیلیس» اثری بیر چوخآکتورالگروهو و تئاتر ایفاچیسینین علاقه سین قازانیب و بو سون زامانلار فرانسالی اوژن یونسکونون «کرگدن» آدلی شاه اثرینی تورکجه یه چئویردیکدن سونرا، تبریز «تئاترشهر» ضالیندا گؤزل بیر آنلار یاشادیر و گوجلو آلقیشلارلا قارشیلانیر.

آدلیم یازار، خانیم رقیه کبیری دئمیشکن: «گؤزوموز یولدا، قولاغیمیز سس ده‌ایدی. شوکورلر اولسون بیز ده گرگدن‌لرین تورکجه نریلتیسینی ائشیتدیک»

و بو نریلتینی تکجه تبریز یوخ بلکه آذربایجان تئاتری ائشیتدی. ائله بونا گؤره ده اؤز بورجوم بیلیب فرانسیزجا اولان تئاتر کلمه سینی یئنی دن بیزه معنا ائدیب تورکجه آذربایجان تئاترینا جان باغیشلایان سایین منیره خانیم اکبرپوران ایله، کرگدن و عمومیتده تئاتریمیزا عایید دانیشیق آپارمیشام. بو دانیشیق بوتونلوکده سیز عزیز اوخوجولارا سونولور.

 

ـ ایلک اؤنجه آپاردیغینیز دیَرلی ایشلره گؤره سیزی تبریک ائدیرم، اوزون ایللردن سونرا تبریز تئاترینین اوزو بیرداها گولدو، کرگدن حاققیندا دانیشین؟

چوخ ساغ اولون، سیزدن تورکجه تئاتر دونیاسی ایله ایلگیلندیینیز اوچون تشککور ائدیرم. کرگدنی من کئچن ایل یاز و یایدا چئویردیم. چلیس پارلایان گوندن اؤزومه دئدیم آرتیق بو شهر تورکجه تاماشلارا حاضیرلانیب و بو دفعه داها مدرن بیر ایشی سیناماق لازیمدیر. کرگدنی ده چیلیس ین کارگردانی یعنی کامران قربانی ایشله دی و بیلدیینیز کیمی بهمن ـ ین 23-دن ایسفندین 12 دَک تبریزده صحنه ده ایدیو چوخ دا سس سالدی.

ـ و بیرینجی ایشینیز، «چیلیس» آدلی بیر درام اثری اولموش. سیزین اوچون بو یاخچی بیر باشلانیش اولدو؟

چیلیس ـ ین چئویرمه سینی آیدین سرداری نیا منه تکلیف ائتدی. دوغروسو من هئچ تبریزین تئاتری ایله تانیش دئییلدیم و اوگونه کیمی چوخ آز تئاتر ایله ایلگیلنمیشدیم. یانی نمایشنامه نی بیر ادبی نووع اولاراق دانیشگاه دا اوزون- اوزادی اوخوموشدوق و فرانسا تاماشا صنعتینی یاخشی تانیییردیم آنجاق یاشادیغیم شهرده بو ادبی نووعون هاردا دوردوغونا فیکیر وئرمه میشدیم. آیدین بیر گون ترکیه دن چیلیسین بیر ترجومه سینی گتیریب منی اوخوماسینا تشویق ائله دی. سونرا یاواش یاواش چئویریب آیدینا یوللاییردیم او دا نظرلرینی وئریردی. چیلیس صحنه یه چیخاندا من تزه بیلدیم نَقدر بؤیوک پتانسیل وار تاماشا صنعتینده. تورکجه یازیب اوخوماغا حوصله و ساوادی اولمایان مخاطب بیر اوتورومدا تورکجه ادبیات دونیاسینا سیر ائده بیلیر و بو بیزیم بو دورومدا چوخ بؤیوک غنیمت اولابیلردی.

ـ مولیئرین یوخسا اوژن یونسکونون اثرلری خالقیمیزین هانسی دیلکلری ایله تمثیل اولونا بیلر؟

فیکر ائلیرم، تانینمیش دراماتورقلارین اؤزلرینه گؤره مخاطبلری وار. یانی تئاترایله تانیش اولان یونسکونو دا تانییر مولیری ده. بو ایشین اوغروندا بیر آددیم اولابیلر. یعنی من ایستیردیم بو بؤیوک ریسکی ائتدیییمیزه رغمن باشاردیغمیزجا آیاغیمیزی برک یئره قویاق و بو برک یئر منیم اوچون مولیر و یونسکونون دونیالاریندا ایدی. چیلیس بیزیم اوچون چوخ تانیش بیر تیپ ایدی. سون زامانلاردا تورکجه کمدی و حتی هَزل اجرالار ایله باغلانمیشدی و من فیکر ائلیردیم بو فضادان بیردن ـ بیره مدرن درام فضاسینا گلمک اولماز. چیلیس بیزیم کولتوروموزه هئچ ده اؤزگه دئییلدی و دیل باخیمیندان دا، بیز کمدی جومله لرین تورکجه سینی باشقا جومله لرین تورکجه سیندن داها راحات قبول ائده بیلیریک. چون بونا عادتیمیز وار. چون صمد- ممَده تای تیپلر بو دیلی بو موضوعلاردا ایشلتمیشدیلر. بو باخیملاردان چیلیس چوخ راحات ترجومه و اجرا اولدو و حتی راحات آلیندی. کرگدن آما دوزگون چتین، آغیر ایش ایدی. من ساعاتلارجا هر جومله نین ترجومه سی حاقدا دوشونوردوم. یانی باشدا بیر آی چکدی من تصمیم توتام کی هر کاراکتر دیلین هانسی لایه سینده دانیشسین. اؤزومه بیر قراردادلار ائلییب اثرین هامیسیندا اونلاردان چیخماماغا چالیشدیم. بیرینجی صحنه ده گئدن قاریشیق و پارالئل دیالوقلاری چئویرمک مندن چوخ واخت آلدی چون هئی اؤزومدن سوروشوردوم مثلا بیر منطقدن تبریزده نئجه آبزورد دیالوقلارا گیره بیلر؟! دانیشاندا نه لحن و هانسی دیل لایه سینده یئر آلار؟

ـ کرگدن و چیلیس ترجومه لرینده یوموشاق تورکجه یه فیکیر وئریبسینیز و بونونلا یاناشی فولکلورموزا عایید مثللری و دیلیمیزه گؤره مرکب سؤزلری ده گؤرمک اولور، اؤرنک اولاراق کرگدن ده برانژه دیلیجه یازیبسینیز: دیلیمین اوستو آغ ـ آپ آغدی و یا ژان دیالوگوندا دئییر: همان آش دی همان کاسا. بو اینجه لیک لره گؤره دانیشین، یئنی تئاتریمیز فولکلورموزلا باریشا بیلر؟

بلی، «چیلیس»ده ده «کرگدن»ده ده من دیالوقلاری آناما آچیقلاییب فیلان سؤزو نئجه دئییریک یا فیلان یئرده نئجه ائلریک سوروشوردوم. منه چوخ اؤنملی ایدی تاماشاچی صحنه نی اینانسین. یانی اونو ساختا و اوزاق گؤرمه سین اونا گؤره ده یوموشاق دیل سئچدیم. یومشاق یعنی یاشامیمیزا یاخین. بیلدیینیز کیمی دیلین فرقلی لایه لری تاماشاچیدا فرقلی حیسلر یارادار. مثلا گؤروروک هر یئرده تاریخی فیلیملرده داها آغیر و مکتوب دیله یاخین بیر سبک گؤتورورلر و نَقدر اثر زمانیمیزا یاخینلاشیر دیلی یوموشالیر. بو فرقلی لهجه لره ده صادق دیر. بیزیم استاندارد یازیمیز بعضی یئرده اردبیل - موغان لهجه سینه یاخیندیر بیر حالدا کی بو لهجه تبریزده معین بیر کاراکترلری خاطیرلادا بیلر. من هر یئرده آختاریردیم گؤرم فیلان ایش تبریزده بوگون نئجه سسله‌نر. بو تک کلمه لرین و نحوین سئچیمینده دئییل، مثلا بیرینجی صحنه ده 4-5 نفر کرگدن گؤروب دیکسینیرلر. بونلارین دیکسینمک سسلری بیر بیریندن فرقلیدیر. من آختاریردیم گؤرَم تبریزده فرقلی کاراکترلر نه سسله دیکسینَرلر. بوندان علاوه دئدیییزه تای ترجومه ده فولکلور چوخ اؤنملی‌دیر. بیزلر تورکجه کلمه لری یاخشی بیلسک ده کئچمیش نسله گؤره بؤیوک بیر زادی اوتوزموشوق او دا فولکلوردو. یانی چوخ یئرده فارسجا مثللر و کنایه لرین ترجومه سینی تورکجه مثللرین یئرینه قویماغا مجبوروق. اونا گؤره من هر یئرده آنامین فولکلور خزینه سیندن فایدالانیردیم. فولکلور ترجومه اولموش اثری تزه تورپاغینا باغلاییر یوخسا قورو کلمه لر هئچ زامان جانلی بیر صحنه یارادابیلمیزلر. فولکلور کلمه لرین روحودور منجه.

 

ـ کرگدن ـ ی تبریز دئییمینده قلمه آلیب چئویریبسینیز، اورتاق تورکجه ایله بو داها گؤزل اولمازدی؟ یازدیغینیز دئییمده هاوا یاساسی پوزولور بونا گؤره نه سؤز ـ صوحبتینیز وار؟

بیزیم تورکجه ده یازی و دانیشیق دیلینین آراسیندا فاصیله چوخ چوخدور، بیرحالدا کی فرانسیزجادا بو دیالوقلارین هامیسی استاندارد فرانسیزجادا یازیلمیشلار و آرتیست هئچ شوبهه ائتمه دن اوردا یازیلانی ازبرله ییب دیله گتیریر و ائشیدن ده هئچ فیکر ائله میر بیر مکتوب اثر ایله مواجه دیر و تام اولاراق اؤزونو دانیشیقدا حیس ائدیر. آمما بوردا من استاندارد تورکجه ده یازسایدیم آرتئستلر اونون سسلندیرمه سینده چتینلیک چکه جکدیلر هئچ، مخاطب ده دانیشیغی غیر عادی حیس ائدَجکدی. بایاق دئدیییم کیمی بیر عادی شخص تبریز ده "گئدیریک" دئمز و بو اجرادا بو کلمه نی دیله گتیرن شخصه خاص بیر معنا باغیشلایاردی. یانی عادی شخصین دیالوقونا تای آلینمازدی. بو اوزدن من هامی آرتئستلر بیر سَوییه ده دانیشسین دئیه هامی دیالوقلاری بیر قدر یوموشالدیب تبریز دئییمینه یاخینلاتدیم آنجاق بو آچیدان دا اورتاق قالماغا چالیشدیم مثلا "گئتمیشیک" و "گئتمیشوخ" آراسیندا "گئتمیشیق" سؤزونو قویدوم. بونو تبریزلی آرتئست سسلندیره بیلیردی و مخاطب ده راحاتلیقلا قبول ائدیردی.

 

ـ تاسوفله کئچن بو نئچه ایلده بیر سیرا شومن لر ساو ـ ساق و یونگول نمایشلری ایله تئاتریمیزا ضربه یئندیریبلر، سیزجه  تائتریمیزی گلیشمه سی اوچون نه ایشلر گؤرمک اولار؟

بلی بایاق دئدیییمه تای بو دیلی طنز و هزل اجرا ایله باغلایان عنصرلر چوخدور. آما من هئچ کیمسه نی قینامیرام. بو طنزلر اولماسایدی فاخر تئاتر یاراناجاق ایدی؟ اینانمیرام! هر زادین واختی وار. همن بو کرگدن ـ ین 15 ایل قاباق صحنه یه چیخارتسایدیلار امینم کی بئله استقبال اولمازدی. بیر ده هر دیلده بو هزل اجرالار دا وار. مگر فرانسادا گونو بوگون یونگول اجرالار اولمور؟ فیکر ائلیرم بیز فاخر تئاتری فارسجادان تورکجه یه انتقال وئرمه لییک. یعنی کئچمیشده عام آدام تورکجه فیلان اجرانین سی دی لرینه باخیردی، هونرمند ده فارسجا فاخر تئاتر گؤروردو، ایندی ایکیسی ده اؤز دیلیمز ده یارانابیلیر و یارانیر.

ـ بیزیم تئاتریمیز دونیا تئاتر ایله آیاقلاشا بیلر یوخسا هله توتدوغوموز یول اوزوندور؟

دوغروسو بودور کی من موترجیمم. آما بونو دئیه بیلرم کی تورکجه میزده دراماتیک اورتاق دیل یارانمالیدیر و یاراناجاق. بو کرگدن اجرا اولان گونلر 2-3 نفردن ائشیتدیم تورکجه تاماشا چئویرمک فیکرینه دوشوبلر بو اوچوندن بیری ده چئویرسه یانی اوجاق آلیشیب آرتیق و گلن ایللرده تئاتر سالونلاریمیز قیزیشاجاق.

ـ تبریزده یوز ایل بوندان قاباق جاببار باخچابان اوشاق تئاترینین تمل داشینی قویوب گؤزل نمایشنامه لر یازیب ـ یارادسادا بو گون بونون یئری بوش گؤرونور. بالاجا خوخان ایله یئنی بیر اوشاق ادبیاتی یارادان اولکر اوجقار اوشاق تئاترینادا فیکیر وئریب می؟

دئدیییم کیمی من هئچ تئاتر دونیاسینین آدامی دئییلدیم و دئییلم! آنجاق یانیلماسام عزیز یولداشیمیز بابک مینقی گیل، ایکی اوشاق تئاتری ایشله دیلر بو سون زامانلاردا. اوشاق تئاتری دئمکدن، یعنی اوشاق مخاطبلره. ائشیتدیییمه گؤره چوخ دا استقبال اولدو.

 

ـ گله جک اوچون یئنی ایشلرینیزدن دئیین، دئیه سن باشارا بیلیبسینیز بیر چوخ تئاتر آکتورالین علاقه سین قازانیب تورکجه تئاترا قیمت وئره سینیز؟

من ایندی رساله مین اوستونده ایشله دیییمه گؤره هئچ آیری ترجومه قبول ائتمیرم ولی بو تاماشا جریانی فرقلیدیر. فیکر ائلیرم گلن ایله آیری بیر اثر تاپمالییام. ایندیلیکده بیر تراژدی نظریمده وار. ایییرمینجی ایلده یازیلان تراژدیلردن بیری. گؤرَک کامران قوربانی نه دئییر!

ـ کرگدن تبریزدن ساوای باشقا شهرلره ده گئده جک؟

منیم اومودوم وار گئتسین. چون همن هزینه و زحمتی اورمو یا زنجان متقبل اولونجا، اونلار دا باشقا بیر اثری چئویریب حاضیرلایابیلرلر. فیکر ائلیرم هله لیک اورتاق دراماتیک دیل اولوشونجا اثری بیر شهردن باشقا شهره آپاراندا بالاجا دئییشیک لر ایله اونو یئرلی لشدیرمک اولار. بعضی کلمه لر بعضی اصطلاحلار و بعضی نحوی فرقلر چوخ راحات یئرینه اوتورا بیلر. یانی هله لیک آیری یولوموز یوخدور.

 

ـ بو آرادا فرهنگ و ایرشاد ایداره سی سیزلره یاردیمجی اولور یوخسا اَلدن یاپیشماق یئرینه آیاغیینیزی توتورلار؟

مترجیم چوخ بو مسئله لرین جریانیندا اولمور. ان آزی تئاتردا اورتوگراف مسئله سی یوخدو، دئمیرلر "این کلمه به تورکی استانبولیست". من بیلن کرگدن ده ارشاد 3-4 کلمه دن چوخ ده‌ییشمه میشدی. بیلیرسیز، ایشی بیر یول چئویریب کارگردانا وئرمک آدامی بئلنچی باش ‌آغریلاردان معاف ائدیر.

ـ سون سؤز؟

سیز و اوخوجولاریزا مینتدارلیغیمی بیلدیریرم. هم ده ائله بوردا دیالوقلاری ده‌ییشمَمَکله مترجیمین امه‌یینی ایتیرمه‌ین کامران قربانی و اویونچو یولداشلاریمیزدان تشکور ائدیرم و بیر داها دئییرم گلن گونلر داها دا گؤزل اولاجاق!

منبع خبر : دانیشیق آپاران:محمدعلی ارجمندی
نظرات بينندگان
غیر قابل انتشار : 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته : 1
حسین
|
1393/08/26 - 21:52
0
0
ایستیفاده ائتتیک تئشککور ائدیرم
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون