جستجو

تاريخ انتشار : 92/9/25 - 18:30
ائلیمیزین ایکی دیللی شاعیری / مفتون اميني
آذربایجان چاغداش ادبیاتی نین اؤن سیرالاریندا دایانان بولود یدالله امینی – مفتون یارادیجیلیغی، درین ائتکی‌سینی شعریمیزه بوراخاراق، دونیا ادبیاتینا یوکسه‌لن شعریمیزین گؤرکملی سیمالارینداندیر. مفتونون یارادیجیلیغی شاه رژیمی‌نین بوغونتولو زامانیندا اوز وئرمیش و حتا آذربایجان دایانیش شعری نین نمونه لریندن ساییلمیشدیر. انقلابدان سونرا شعریمیز داها دیرچلمیش ، آنجاق مفتونون یئری هله ده اؤزو اوچون ساخلانیلمیشدیر. شعریمیزه بؤیوک ایلهاملار وئره‌ن و بوتون

اؤن سؤز

 

آذربایجان چاغداش ادبیاتینیناؤن سیرالاریندا دایانان بولود یدالله امینی –مفتون  یارادیجیلیغی، درین ائتکی‌سینی شعریمیزه بوراخاراق، دونیا ادبیاتینا یوکسه‌لن شعریمیزین  گؤرکملی سیمالارینداندیر. مفتونون یارادیجیلیغیشاه رژیمی‌نین بوغونتولو زامانیندا اوز وئرمیش و حتا آذربایجان دایانیش شعری نین نمونه لریندن ساییلمیشدیر.

انقلابدان سونرا شعریمیز داها دیرچلمیش ، آنجاق مفتونون یئری هله ده اؤزو اوچون ساخلانیلمیشدیر. شعریمیزه بؤیوک ایلهاملار وئره‌ن و بوتون شعریمیزه کؤلگه‌سالان شاعیر، هله‌ده اؤز ده­یری قد‌ر تانینمامیش، گنج‌لریمیز لازیمی قده‌ر تانیماییرلار. مفتونو چوخلاری تکجه فارس شاعری کیمی تانییرلار و اونون تورک دیللی اثرلریندن خبرسیز قالمیشلار. بیر حالدا کی شاه رژیمی نین سیخینتی –بوغونتو گونلرینده ده اونون گؤزه ل و ده یرلی اثری اولا آشیقلی کروان اوره کلریمیزه سرین بیر سو چیله میش، انقلابی شعرلری نین تورکجه سینی ده اوختای کیمی بؤیوک بیر مبارزین ترجمه سیله اوخوجوسو اولموشوق.

 الینیزده اۏلان بالاجا کتاب- ائلیمیزین ایکی دیللی شاعری –مفتون امینی یه  باغلاناراق،  شاعریمیزین تانیماسیندا و گنج‌لریمیزه یئنی بیر سؤز یولو گؤستره بیلسه، یازار اؤز مقصدینه چاتمیش اولاجاقدیر، بو اثر مفتونون یارادیجیلیغینا ایلک آددیملاردان ساییلیر. اۏلسون کی اونون مینلرجه یولونو داوام وئره‌نلر، بالاجا بیر پای ساییلسین.

 

                           

 

 

 

یدالله مفتون اميني آذربايجان نين ده يرلي و گؤركملي  سيمالاريندان ديركي ايلك اؤنجه فارس شئعرينده آد قازانيب، آنجاق آناديلينده ده گؤزه‌ل و قالارقي اثرلر ياراديبدير. ياراتديغي شئعرلر اساسيندا، بوگون حقلي اولاراق آذربايجان ادبياتي نين گؤركملي سيمالاريندان ساييلير. مفتون، بير مبارز و ساغلام اينسان دير. او، فارس شئعري نين زيروه سينده دايانيب و فارس شئعري نين بؤيوك شاعيرلريله قوشا ياشايير.

یدالله امینی –مفتون شاهین دژ –یوخ سایین قالا شهرینده آنادان اولوبسا دا تبریزده دیرچه لیب و بویا –یاشا بورونوبدور. مفتوان 1305 جی ایلده گؤزونو دونیامیزا آچمیش و تانری قویسا ایللر بویو یاشاییب –یاراداجاقدیر.

مفتونون شئعر موضوعلاري چوخ درين و اساسلي سئچيله رك، يازديغي اثرلرده دوشونجه و شاعيرانه دويغو ياتيبدير، حتّا تورك ديلينده اؤزو اوچون بير شيوه ياراديبدير و يئني موضوعلاري بيزيم شئعريميزه آرتيريبدير. آنجاق خالق ايچينده شئعرلري تانينماييب و قارشيلا نماييبدير، بونون اصل دليلي بودور كي بيزيم شئعريميز، ديليميزين روحوندان آسيلي اولاراق اؤزونه مخصوص سازي و سؤزو واردير؛ اؤزه لليك لري ديليميزدن اورتايا چيخير و بيرده خالقيميزين قديمدن بوگونه قده ر كئچميشي و بوگونكو دورومونا باغلي دير. هر حالدا مفتونون شئعر دونياسي، درين، گئنيش و شاعيرانه دير و شاعير هئچ زامان اؤز آنا ديليني ايتيرمه ميش، بلكه ده يرلي اثرلرده ياراتميشدير.

 

مفتونون اثرلری 

 

مفتوندان چوخلو شئعر دفتري الده دير، بونلاردان تكجه «عاشيقلي كروان»[1] آذربايجان ديلينده يازيلاراق، اؤز اثرلرينده ده ـ درياچه[2]، كولاك[3]، انارستان[4] و ... توركو شئعرلر سپه له ميشدير. فارسي شئعرلري توركجه شئعرلرينه گؤره چوخ اولورسادا، اونلاردا توركجه شئعرلرين اولدوغو ماراقلي دير.

مفتونون شعر دفترلرینی بئله سیرالاماق اولور:

آشیقلی کروان –انارستان –کولاک –دریاچه - فصل پنهان - ئیک تاکستان احتمال - سپیدخوانی روز –عصرانه در باغ رصدخانه –شب 1002 - من و خزان و تو - اکنونهای دور[5]

ایندیلیکده ده باشقا یئنی اثرلرینی چاپا حاضیرلامیش و بو تئزلیکده چاپدان بوراخیلاجاقدیر:

دو –سه کردار از باد

از پرسه ی خیال در اطراف دوقت سبز

سفر در سفینه ی حافظ

و یئنه ده باشقا بیر اثرینی اوستاد شهریار حاققیندا حاضیرلاماقدادیر.

مفتونون شئعرلرينده اولان مضمون، دولغون و ده يرلي دير:

 حق، چاي كيمي دريايه آخيب يول تاپاجاقدير 

 داش آتـمـاقـيلار كـيمسه اونو چـؤنـدو ره بـيلمز.

دونــيـادا قـارانـلـيـقـلا اگــر جمع اولا باهـم   

   بـيـر ذره جه شمـعين ايشيغين سؤندوره بـيـلمز.[6]  

مفتون، ايناملي، مبارز و ايگيد بير شاعيردير، هميشه حقين ـ حقيقتين، ايشيليق و گؤزه لليگين غلبه چالماسينا ايمان بسله يير و اينانير. او، آزادليق سئوه ر بير شاعير دير و آزاده ليگي تبليغ ائدير:

باخ گؤر نه گؤزل سؤزدي حسين بن علي دن،

دونـيـاده دينيز اولماسـا، حرتيز اولـسـون.

ظالیم لـرين اوغروندا اگر الده گـوجـوز يـوخ،

كـؤنـلوز ده اولاردان باري بير نفرتيز اولسـون.[7]

شاعير ظاليم لر قارشيندا سارسيلماز، اييلمز بير ايگيد كيمي دايانير، خالقينا دوزگونلوك، اييلمزليك اؤيره دير و هئچ زامان اونوتمايير كي بونلاردان يوخاري اينسان اولماق گره كدير:

      چوخ اللشدين سنه اصلان دئسينلر،

        قوچ اوغلان يا ايگيد ترلان دئسينلر،

        عزيزيم جهدائله بو نلاردان آرتيق،

        سنه اينسان، فقط اينسان دئـسـينـلر![8]

اينسان سئوه‌ر شاعير، خالقيني اينساليغا و اينسان ياشاماغا چاغيرير و دوزگون بير يول گؤسته رير. اينساني، حقيقت آراماغا، آختاماغا و حقيقت يولونو تاپماغا چاغيرير. بونو چوخ دا ساده بيلمير و بئله سؤيلور:

      بو بير سؤز دور گولوم قالسين ياديندا،

        شـيرين يـا شور، دوتارليق وار داديندا،

        حقيقت بير اوزون چاي ديـر بوروقـلو،

        كي يوز يئردن كئچير يوزبـيـر آدينـدا.

مفتون شئعر دفتري نين آديني عاشيقلي كروان قويدوقدا، اؤزه ل بير دوشونجه سي وار. بير طرفدن اؤزو دئديگي كيمي فارس ادبيياتينا ياخينلاتما ايسته يير و بير طرفدن آذربايجان عنعنه لريندن يارارلانماق ديله يير. اودا «سهند»كيمي اينانير:

      اورداكي ديل ـ آغيز سؤزدن اوسانار،

        سوروشون مطـلبي تئلـلر سـؤيله سيـن،

        دوداق دانـيـشـارسا اود توتار، يـانـار،

        گره كدير زخمه لر، اللر سـؤيـله سـين.[9]

عاشيقلي كروان دايانديقدا، آشيق سازي الينه آليب سؤي سؤيله ييب، شئعر قوشاجاقدير. مفتون اينانيركي:

      يورولموشدور قولاقلار جار سسيندن،

        بو ايوان بوش قاليبديـر يـار سـسينـدن،

        نه چوخ سؤز واركي ديللر سؤيله ينمز،

        اوره كـلـر دينلـه يـر لـر تـارسسـيـنـدن.[10]

بورادا مفتون اوره ك سؤزلريني ساز سسيندن ائشيتمك ديله يير، اوزونو آشيغا چئويريب دئيير:

      عجب حالدير، اوره ك قئينير، غم اوينور

        سازين قورباني، قـالخيـن آي آشـيـقـلار !

 

 

آشیقلی کروان

آشيقلي كروان اوزون بير منظومه دير اوچ بؤلومده؛ هر بؤلومون ده بير سؤزو واردير. بو مبارز شاعيرين قلمي قاناد آچيب اوچور، گاه داغلار باشيندا اگله نير، گاه اوجاق باشيندا دايانير، گاهدان سرين بولاغين باشيندا اگله شير. شاعيرين اوره‌يينده سرين و درين سئوگي‌سي وار، سؤزلريندن كلمه لر يوموشانير، آغيزدا ارير، بال كيمي سوزوب دوداغينا آخير و كاغاذ اوسته گلير. شاعيرانه خياللار، اينجه دويغولار دالغالانير:

      خـيـالـون بـيـ‌ر مـلامـت گـؤزلو قيز ديـر

        كه هر مجـليـسـده منلـه ديـز به ديـز ديـر

        نه يازميشدين بهـارين خوش ! عزيـزيـم ؟

        بويئرده سـن گئده ن گـونـدن پايـيزديـر !

****

        عـزيـزيـم سـن مـني بـيـر گون آتـارسـان

        سنه قـول اولمـارام، اولـسـام سـاتـارسـان

        گؤزون باخماز گؤيه، من اولدوز اولسام،

        آي اولسام، گون باتان ساعت ياتارسـان. [11]

مفتون بؤيوك بير شاعيردير، اونون خيال دونياسينا قدم قويماق دا شاعيرانه قاناد ايستر. ادبيياتيميزي دوزگون تانيماق او چون بوقاناد و بوسفر برليك ائتمك گره كلي دير. ايندي ايسه قيسسا صورتده بونو دئمك له بوقناعته گلمك ايسته‌ييرم‌كي شوبهه سيز مفتون بؤيوك بير شاعيردير، آنجاق اونون آدي ـ ساني آذربايجان ادبيياتيندا چوخ گورلو اولماماسي ايضاحيندا بونو آتيرماق لازيمدير كي مفتونون آنا ديلينه بسله ديگي حؤرمتي ني عزيز توتمالي ييق، دوزدور آذربايجان ادبياتي نين چوخ بوجاقلي، گئنيش شئعر دونياسيني منيمسه مه ميش و ائله سانميش كي فارس ادبيياتي تورك ادبيياتيندان داها اوستوندور و تورك ادبيياتي اونون يولونو ايزله‌مه‌ لي‌دير ! بير حالداكي بيز بو اينامداييق آذربايجان شئعري نين اؤز سازي و اؤز سؤزو واردير و دونيا اوچون، هابئله بشريت واينسانليق اوچون ده يرلي سؤزلري چوخدور. بوسؤزلري ده اؤز سازي و اؤز هاواسيلا دئمه لي دير. اينانيريق‌كي مفتون آشيقلي كرواني ائله بير زاماندا يازدي كي حيدر بابانين ائتكي سي بوتون شئعريميزي چولغالاييب و اونون كؤلكه سيندن ائشيگه چيخماق ساده دئييل ايدي. يئنه ده هامان زامانلاردا آذربايجان شاعيرلري يئني ـ يئني جيغيرلار آچيب، يئني اثرلر يارادير ديلار و فارس ادبيياتينادا گؤزتيكمه ميشديلر. بوگون ده بيزيم شئعريميز اؤز آياغي اوسته دايانمالي و مستقل سؤزونو دئمه يه مجبوردور.

 

مفتونون اثرلری نین اینجه له مه لری

مفتون امینی ، ایلک اؤنجه شهریار کیمی فارسجا شعر سؤیله مکله شاعیرلیک دونیاسینا آددیم آتمیش و یارادیجیلیغینین چوخ بؤلومو فارسیجا اولموشدور. اؤزو ده چوخلو جان آتمیش، بلکه آذربایجان شعرینده یئنی بیر جیغیر آچیب تازالیقلار گتیرسین. بو چالیشمالار اؤزو شاعیرین آنا دیلینه حؤرمتینی گؤسته ریر. آمما بوگونه قده ر بوتون شعر دفتررینده اؤز آنا دیلینده بیر –ایکی شعری ده سپمیش اولسا دا، تکجه بیر اثرینی تورکو یازمیشدیر

مفتونون دیلی بیر فارس شاعری کیمی بوگونکو فارس ادبیاتی نین زیروه سینده دایانمیش و چوخ زمانلار، فارس اوخوجولار بلکه ده اونون تورک اولدوغونو بیلمیرلر. حتی تورک شعرلرینده، مفتون فارس دیلی نین اؤزه للیکلرینی گتیرمیشدیر. هر بیر شعر دفترینده سپه له دیگی تورک شعرلری هر آذربایجانلی اوخوجونو ذوقا گتیریرسه ده، فارس روحو ایله اوز –اوزه گلیر. آنجاق اوره گی بونا خوش اولور. بلکه ده دوغرودان –دوغروسونا، بو ایشلر تورک شعرینین دونیاسی نین گئنیشلنمه سینه بیر یئنی یول تاپیلسین. بلکه ده.

آنجاق بیر گون مفتون امینی نین تورکجه دیوانی توپلانیرسا، گؤزه ل بیر توپلوملا اوز ب0 اوز اولدوغوموزا سئوینه جه ییک. الله قویسا! بونا ایناناراق، شاعرین تورک شعرلرینی اساس توتوب، اونلارا توخونماغی تکلیف بیلیریک. بونو دا اونوتمایاق، مفتون بیر سیره فارسجادان آنا دیلیمیزه شعرلری چئویرمیش –اوجمله دن پونه ندائی نین شعرلر؛ بیر سیرا باشقا شاعرلریمیز ده اونون فارسجا شعرلرینی آنادیلیمیزه چئویرمیشلر اوختای کیمی گؤرکملی بیر شاعر!

 

مفتونون شعر دونیاسی

البتده بونو قئيد ائتمك لازيمدير كي مفتونون شئعرلرينده يئني ليك لر دالغالانير، آنجاق بونلار آذربايجان شئعرينده اويغون اولماسادا، بير زامان كئچه رك اؤز يئريني شئعريميزده تاپاجاقدير.باخين:

عـزيـزيـم بـاخ او تـايـدان، بـاخ بــو تـايـدان

آغ اورده ك لر اوچورلار «نازلي چاي» دان

چيخارت اول كـؤينه گي جوم قـلبيم ايچره !

سريـن دريـا نـه ايـسـتر ايـسـتـي يـايـدان ؟[12]

شاعيرانه خيال بورادا چوخ گؤزه ل و سؤز لرده اوره يه ياتيملي دير. گؤرونوركي مفتون بورادا بيزيم باياتي لاريميزدا اولان دب لره صادق قالميشدير. بوشئعرده بيرينجي و ايكينجي مصراعلاريلا اوخوجونو اصيل سؤزون ائتكي سينه ـ اوچونجوو دَوردونجو مصراعلاردا حاضيرليق يارادير. [13]

شاعير آناديليني سئوديگي كيمي، آنايوردونو، آتا ـ بابالاري نين شهريني ده سئوير. اصلاً بونو دئييم‌كي شاعيرين شئعرلرينده آذربايجانين هر نقطه سي ـ داغي، داشي، دره سي، باغي، چؤلو ـ چمني و .... ديله گلير و شاعير اونلارلا دانيشير. نئچه شئعري اؤرنك اولاراق گؤسته ريرم: 

      غمـيـن قـوربـانـي تـبـريز، ائللي تبريز

        آلاولو ـ ايـلديـريـملي ـ سئللي تـبـريز

        نه قانلار قايناييب سندن، اولوب داش

        بـئـلـئـيكيم ائـينالـينـدان بـلـلي تـبـريز.

****

        بوتون دونيالارين درديـن قـانـار داغ،

        سؤال ائتسن سكوت ايـلـه دانـار داغ،

        سهندين اوستي قاردير، آلتي قـاندير،

        بو جوشقون درددن بير گون يانار داغ.[14]

شاعير، ساوالانا، اورمي گؤلونه، قورو گؤله، چيغاتي چاييناو آيري ـ ايري آذربايجان يئرلرينه اشاره لر ائدير. بو، گؤسته رير كي مفتون اميني آنايوردونادا محبت بسله ييب و دايما اونون ياديندادير.آذربايجان قهرمانلاري دا اونون اوره يي نين بير بؤلومونو توتور. او، قهرمانلاري دا دايما خاطيرلايير:

      نـه گـلـميشديـر شـكايـت روزگاردان،

        مني اؤز سئـوگـيليم سالميش وقـاردان،

        اگر بير گـونسه من اولسام كـوراوغلــو،

        قيرآتدان كئچمه رم، كئچسم نيگاردان ![15]   

مفتون مبارز بير شاعير اولاراق، يولون چتين ليگيني بيلير، اوعيني حالدا خالقينا يول گؤسته ره رك، اونو يورولمامازليغا، دؤنمه مزليغا چاغيرير. اونا اوره ك وئرير بلكه يولدان آزماييب و يا خود دؤنمه سين: 

نه دايم سؤيله يـير سن ايـش چـتـيـن ديـر ؟

سنه يارديـم وئـره ن قـيزغـيـن اتـيـن ديـر !

بئله ائدين كاش كي بو ظولمت سويـوقـدا

آلوولانماق سنين سـون قـيـمـه تـيـن ديـر.[16]

مفتون خالقيندا اومود يارادير، ايشلر چتين اولورسادا، خالقيني باجاريقلي بيلير و بئله ليكله اونو مبارزه اوچون حاضيرلادير. اونو، عشق ساغليغي ايله، باشي اوجاليغا چاغيرير، دونياني سويوق دوتموشسادا، اوره ك ايستي سيله قيزديرماق ايسته يير:

      ايچاق بو جامي اوزلـر آغـلـيـغي لـه

        قيزارداق رنگي عشقين ساغلـيغي لـه

        سويوق دونياني باسميش دير ولاكن

        نه غم واردير ؟ اوره كلر داغلـيغي لـه !

شاعير چاليشير ياشاييشين، طبيعه تين و روزگارين ائنيش ـ يوققوشونو آيدينلا شديراراق خالقيني هميشه ليك گونشه، آيا و اولدوزا ماراقلي ساخلاسين:

      بوكندين گؤللري اؤرده كلي ـ قازلي، 

        گلير قيزلار بولاقدان نازلي ـ نـازلـي،

        گونشدن سونرا آي وار، سونرا اولدوز، 

        ايشيقليق ايتمه ين دير چوخلي ـ آزلي.

بيليريك مفتونون فارسيجا شئعرلرينده ده، موضوعلار بئله گليشده ديلر. بورادا همان روحيه و همان دوشونجه وار، تكجه ديليني آنا ديلينه چئوير ميشدير. بلكه ده اونا گؤره دير آذربايجانين قهرمان اوغلو و شاعيري اولان «اوختاي»، مفتون اميني نين فارسيجا شئعرلريندن آنا ديليميزه چئويرميش. بو بير نوكته؛ او بيري نوكته ده بو دوركي مفتونون توركجه يازديغي شئعرلر اوره يه چوخ ياتير و يا مفتون توركجه يه چئوريلميش فارسيجا شئعرلري ؟ ايكينجي بؤلومو قبول ائديرسك، ديليميزين روحونو تاپميش اولاريق.

آنجاق مفتونون شئعرينده جوشان و دالغالانان موضوع، اونون قارانليقلا، ظولم و ظولمتله مبارزه سي و خالقيني بو مبارزه يه چاغيريب، اونو حاضيرلاتماق دير. مفتون بيلير كي ياشايير بلكه ظولمتي آرادان قالديرماق اوچون. و بويولدا يول كسن لر واردير، مبارزه يولو چتين اولورسادا دؤيوشمك گره كدير:  

      بو يولدا هر نه مومكون سـه يـاواش كئچ !

        ولاكين دوشمنين گؤرسـه ساواش كئچ !

        عزيزيم چاي تكين دوز كئچ يولـونـدان !

        قاباغين دوتسالار، گؤل باغلا ! آش كئچ !

مفتون ظاليم لري ائله زورلو گؤرور، اوزسوز و آبيرسوز گؤروركي دئيير:

      دلي شـئـيطان دئـيير: زنجيري قيـر، قاچ !

        گؤتور غئيرت    باشين، چيخ داغدا هاي چك !

آشيقلي كروان، حقيقتده بير مبارزين ياشاييشي دير و سونونجو بؤلوم ـ اوچونجو ـ مبارزه يه باغلانميشدير. اوردا دئيير:

عزيزم بير سؤزوم وار ياديگارليق

        آتامينمه ! ايـه ر مـينسن دا ائـنـمـه !

آرديجا هايلايير:

عـزيزيم خنجـريـم تـاخ، گـؤزلـريـن آچ

        آييق گئت ! يولدا دوشمان وار، دومان وار !

شاعير مبارزه ني بير ضرورت بيله رك، فارس شئعرينه تاي اوستو باسديريلي دئمير، آنجاق ايماژلار، استعاره لر و تمثيل لره آرخالانير:

      حسن خان كندي چاپدي، بندي سويدو،

        او حـالدان مسجيده بـيـر لامـپـا قـوپـدو،

        ايلاهي ! لامـپاسـيـن سـيـنديـر بـاشـينـدا.

        ايگيندن ـ توستوسونـدن طايـفـا دويـدو !

بورادا، حتا اوزونو و سؤزونو گؤيلره توتاراق نفرين و قارغيش ائتديگي، اونون آيدين مبارزه سيني گؤسته رير. شاعير اؤزونو بو مبارزه ده گؤرور و هميشه توفنگيني چيگنينده گزديرير:

      توفنگيم واردي آسلان بود، ايلان باش،

        ايـه ر جـنگـلـده آتـسام داغ گـورولـدار !

مفتون ياشاييشا، خالقينا و تاريخه بير فلسفي باخيشلا و دوشونجه لي گؤروشله باخير. او توزلو تاريخيميزي سيليب، اوندان عبرت آلماغي اؤيره دير، آمما حاييف كي تاريخيميزده توزلو قالميشدير:[17]

      اوزون بير كئشميشه يول آچدي يئلده،

        قـيـرآتـي نــالـلايـيـرلار چـنـلي بئلده،

        كـؤچوبـلـر اودلـو كـروانـلار ولاكن،

        قـالـيبلار تـوزلـو تـاريـخـلـر بـو ائلده !  

 

مفتونون باشقا شعرلری

دئدیگیمیز کیمی، مفتون امینی بوتون شعر دفترلرینه اؤز آنا دیلینده شعرلری سپه له میشدیر. بیر –بیر اونون دفترلرینی واراقلایاندا، بئله شعرلرله اوز –اوزه گلیریک. بورادا بیر سیراسینا گؤسترمیشیک. ایندی ایسه ، شاعیرین سون شعر دفتری اولان "اکنون های دور" کتابینا بیر نظر سالالیم.. بو شعر دفترینده، بورایا قده ر چاپ اولمایان فارسجا و تورکجه شعرلری داخیلدیر. بیز یئنه تکجه تورک شعرلرینه نظر سالیریق. بو دفترده ، اوچ تورکی شعری گلمیشدیر. بیری نین یارانیش تاریخی 1356 –29 بهنمه قاییدیر . بو شعر اوزون اولورسا دا قیسساجا بورادا وئریلیر:

آلاولو تبریز

ایکی گون قالاندا کیچیک چیلله دن،

آغ دگونش چیخاندا قیزیل قولله دن.

قیزارتدی ائینالی اؤز یان یؤوره سین

اونون شوقو آلدی ارکین دؤوره سین.

اوجا بیر سسه دوشدوسه آت زنگینه

قیزیل شفق چؤکدو شهرین رنگینه.

تبریزین قلبینه ایشیق ساچسلدی

آغیر بیر یوخودان گؤزو آچیلدی.

مینلر سماور تک خلقین سینه سی

قاینادی، قاینادی داشدی کینه سی.

هر کوچه دن بیر سئل آخدی میدانا

میدان دولدو، سولار چیخدی ایوانا.

اوز گتیردی شهره داغلارین یئلی،

قاریشدی تبریزه کندلرین سئلی.

بئله لیکله، گؤردویوموز کیمی، شاعر گؤزه ل و آخیجی دیلی ایله تبریزده قالخان 29 بهمنین قیامینی تصویره چکیر و گؤزه ل بیر شعر ایله بیر بؤیوک انقلابین قورجاناقلارینی ابدیته قووشدورور. بورادا تکجه شعر دیلی باجارا بیلر بو قهرمانلیق روحیه سینی بیان ائده بیلسین. مفتونون دیلی بورادا داها کسرلی و داها زنگیندیر. شاعر، شعرینین سون پارچاسیندا تبریزه لاییق بیر حرکتی بئله دیله گتیریر :

قوی بوگونو دئسین قوجا آشیقلار

ائل ایچینده باشی اوجا آشیقلار.

ضیالی قارداشلار، آییق گئتسینلر

بابک اولادینا لاییق گئتسینلر.

ساخلاسینلار ارکین اوجا حؤرمتین

شهیدلرین ، ایگیدلریت شهرتین.

ظفرلر قازانسین هر زمان تبریز،

اؤلمه سین ، اؤلمه سین قهرمان تبریز!...[18]

مفتون بو شعرلریله اؤز وطنینه باغلیلیغینی، هابئله انقلابی روحیه سینی ساخلامیشدیر و بونا گؤره ده هله آذربایجانین دیرلی بیر بالاسی کیمی خالقینین اوره یینده یئر سالیب –سالاجاقدیر.

بو دفترده ایکی باشقا شعری ده واردیر کی بیری ترجومه و بیر لیریک شعر دئمک اولار.ایلک اؤنجه، لیریک شعرینی اوخویالیم. آدی "عطیرلی یوخو" دور :

گؤزلرین آزجا اوتانان، آزجادا چکیلن کیمی

منی باشا سالیرسان کی

بو، آج قالان سئوگیه

سنین آچمالی بیر سفره ن یوخدور.

 

عزیز ایسته دیگیم!

منین صبیرلی عشقیمین ده ایسه سیندیرمالی بیر اوروجو اولمادان

او دئییر کی

من سن دن گلینلیک ایسته یه بیلمه دیم

دئمک بو دونیادا، اوزاق با اوزاق

سنین منه آداخلی کیمی اولماغین بس ایمیش بلکه ده چوخ!

ایندیلیکجه ده

منیم ایسته دیگیم

بوندان آرتیق دئییل کی

گل منی قوی فقط بیر یول

آدسیز، عادت سیز بیر هوس کیمی

سنین قلبینه یاخین قولتوغونون آلتیندان

درینجه، دویونجا نفس آلیم

او قده ر کی اویا اویا شیرین بیر یوخویا دوشوب

گؤره م کی هانسی بیر صاباحدا

خیالی بیر اوتاقدا

سن ایله بئله آییلمیشام

(آزجا اوتانان، آزجادا سئوینن کیمی)

 

هئی! نه دئمیشم

اوزاقداکی قاپیلارین ساده جه دؤیولوب آچیلماسینا

آمما، آی آمان نئیله ییم

بو گؤز اؤنونده کی دویمه لرین ، دویونلرین ال دگیلمه مه سینه!...[19]

ایندی بو لیریک و گؤزه ل شعردن سونرا، مفتونون پونه ندائی دان ترجمه ائتدیگی بیر شعرینی اوخویالیم :

بارداق

گؤی

دونیانین بارداغیندان داشیب، -

گونش

هله دیغیرلانیر،

هئی

گئجه آپاری، گوندوز گتیریر

...

عزیزیم!

من بو بؤیوک جوشوب آخمادان،

بیر مایالیق شعر ایسته ییرم –

 کی اونو گتیریب، تؤکم سنین گؤزونه

ائله کی

اؤزومده دولوب داشام

او دونیادان کی سن اولاسان...[20]



1) م . كريمي، آشيقلي كروان، اميد زنجان، شماره 53 ، 1373.

-) مفتون اميني، اشيقلي كروان، تبريز، 1352.

[2]) مفتون اميني، درياچه، تهران، 1336.

[3])مفتون اميني، كولاك، تهران، 1344.

[4])مفتون اميني، انارستان، تبريز، 1346، ص 90.

[5]مفتون امینی، اکنونهای دور، تهران، 1387.

[6]) مفتون اميني، كولاك، تهران، 1344، ص 84.

[7]) همان، ص 86.

[8]) مفتون، آشيقلي كروان، همان، ص 34.

[9]) بولود قره‌چورلو (سهند)، سازيمين سؤزو، جيلد 1، تبريز، 1347، ص 17.

[10]) آشيقلي كروان، ص 41.

[11])آشيقلي كروان، همان.

[12]) آشيقلي كروان، همان.

[13])م. كريمي، ادبي آراشديرما، اميد زنجان، سايي 57، 1375.

[14]) مفتون اميني، درياچه، تهران، 1336، ص 54.

[15]) آشيقلي كرولن، ص 61.

[16]) آشيقلي كروان، همان.

مفتون اميني نين اثرلري بونلاردير:

1) آشيقي كروان.                     2) انارستان.                 3) كولاك،                                4) درياچه.

[18]اکنون های دور، همان، ص 38 و 39 .

[19]همان، ص19 و 20.

[20]همان، ص 56 .

منبع خبر : دوکتور محمدرضا باغبان کریمی
نظرات بينندگان
غیر قابل انتشار : 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته : 1
س.براتی
|
1392/09/26 - 18:30
0
10
مفتون امینی دوغرودان دوغروسونا آذربایجان ادبیاتی نین ان گؤزل سیمالاریندان بیریسی دیر. کریمی جنابلاریندان بو دگرلی مقاله اوچون اؤز تشکورلریمی بیلدیریرم. مفتونون هله ده کی وار شعر دونیاسی آچیقلانماییب و چوخ سئوینیرم کی بو مقاله بو سیته ده یاییلیر. آرزیمیز بودور بو مقاله لر کتابلاتر کیمی یاییلما امکانی تاپایدیلار. هرحالدا بو سیته ده چالیشیب آذربایجان ادبیاتی و اجتماعی دردلرینی تانیدیرماغا جان آتانلاری نین اللرینی اؤپورم و سیزه ساغلیق و شنلیک آرزیلیرام.
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون