جستجو

تاريخ انتشار : 92/8/15 - 19:3
ائلیمیزین شئعر شهریاری
چاغداش ادبیاتیمیزین اؤن سیراسیندا دایانان شهریار، ادبیاتیمیزدا دیرلی بیر آخیمین باشیندا دایانمیش، یوزلرجه شاعیری اؤز آرخاسیجا چکمیش، ایللر بویو شئعریمیزه لیدئرلیک ائتمیشدیر. کئچن اللی ایلده، هئچ بیر شاعیریمیز شهریار قده ر ادبیاتدا ائتکی باراخمامیش، تکجه آذربایجان یوخ، بلکه بوتون تورک دونیاسیندا اؤزونه لاییق یئر آچمیشدیر. شهریار تکجه تورک ادبیاتیندا دا یوخ، بلکه فارس ادبیاتی نین نهنگ شاعیری کیمی ده تانینیر ، بونونلا بئله دونیادا "حیدربابا" شاعیری آدلانیر و اونو بئله ده تانیتدیرساق یانلیش دئییلدیر

چاغداش ادبیاتیمیزین اؤن سیراسیندا دایانان شهریار، ادبیاتیمیزدا دیرلی بیر آخیمین باشیندا دایانمیش، یوزلرجه شاعیری اؤز آرخاسیجا چکمیش، ایللر بویو شئعریمیزه لیدئرلیک ائتمیشدیر. کئچن اللی ایلده، هئچ بیر شاعیریمیز شهریار قده ر ادبیاتدا ائتکی باراخمامیش، تکجه آذربایجان یوخ، بلکه بوتون تورک دونیاسیندا اؤزونه لاییق یئر آچمیشدیر. شهریار تکجه تورک ادبیاتیندا دا یوخ، بلکه فارس ادبیاتی نین نهنگ شاعیری کیمیدهتانینیر ، بونونلا بئله دونیادا "حیدربابا" شاعیری آدلانیر و اونو بئله ده تانیتدیرساق یانلیش دئییلدیر

شهریار، شاه رژیمی نین سیخینتی –بوغونتولو بیر چاغیندا بیر پارلاق اولدوز کیمی شعله چکیب و دیلیمیزین یاساقلیغینا باخمایاراق، اینجه لیک لرینی، گؤزه ل لیکلرینی دونیایا آیدینلاشدیرمیشدیر. شهریار، 60 ایل تامام ایران شئعرینه –ایستر تورکجه، ایسترسه ده فارسجا ادبیاتینا بیر گؤرکملی شهریار کیمی سلطانلیق ائتمیشدیر. بوتون بو ایللر بویو دیلیمیزده یاییلان کتابلارین یاساقلیغینا باخمایاراق، حیدربابایا سلام کتابی بوتون آذربایجانلی لارین ائولرینه یول تاپمیش و ائولرین بزه گی اولموشدور.

شهریارین اثری بیر ملتین کولتورو سیمبولو کیمی تانینسا یئری واردیر. بو بالاجا اثر دونیا اثرلری آراسیندا اؤزونه یئر آچمیش و دیری دیللره چئوریلمیشدیر. آنجاق نه یازیق کی، حیدربابایا سلام کتابی دونیادا 18 مملکتین درسی کتابلارینا یول تاپدیغی بیر چاغدا، شاعیرین اؤز آنا وطنینده بیر بندی نین ده درسی کتابلاریندا یئر وئریلمه دیگینی گؤروروک. تاریخده اوزو قارا او آداملار اولاجاقدیر کی دیری بیر دیلی –بیر کولتورون لوکوموتیوی اولاراق، بوغماسینا چالیشیرلار. اینانیریق کی بئله باجاریقلاری اولمایاجاق، و بو آلاندا چیرکین عمل لری اونلاری اوزو قارالار سیراسیندا تانیاجاقدیر.

شهریارین تورک اثرلری ائلیمیزین اوره یینده یئر سالمیش و چاغداش ادبیاتیمیزی دونیایا تانیتدیرماقدا ان دیه رلی اثر کیمی الیمیزده دیر.

بوگونکو شئعریمیزه بؤیوک الهاملار وئره ن و شئعریمیزه کؤلگه سالان بؤیوک شهریار، ائلیمیزین دیلینده و اوره یینده یاشاییر و گله جه گیمیزه ده یول گؤسته ریر. الینیزده اولان بو بالاجااثر، شهریارین تانینماسیندا گنجلریمیزه یئنی بیر سؤزو اولورسا، یازار اؤز مقصدینه چاتمیش اولاجاقدیر. اولسون کی شهریارین مینلرجه یولونو داوام وئرنلرینه بالاجا بیر پای ساییلسین.

                                                       

 

شهریاراوستاد شهريار

اوستاد شهريار، چاغداش آذربايجان ادبياتي‌نين ان ده يرلي و اثر قويان شاعيري ديركي جسارتله دئمك اولار 50 ايل تامام آذربايجان ادبياتي‌ني رهبرليك ائديب و ديليميزي دونيايا ياييبدير. «حيدر بابايا سلام» اثري ائله شؤهرت قازاندي كي تورك ميلت لري آراسيندا اؤزونه تايسيز يئر آچيب، بیر یئنی مکتب کیمی تورك ادبياتيندا اورتايا قويولدو. اونون آرديجا شهريارين «سهنديه» شئعري بير شاه اثر كيمي آذربايجان ادبياتيني داها جلوه لنديريب و مودرن شئعريميز يئرينه دوشدو. شهريار بورادا قالمادي، گؤزه ل آنا ديلينده مختلف غزللر و قوشمالارلا تورك ديلينه يئني بير قووه وئريب، اؤزه لليك له ايراندا ديللره سالدي.

شهريار بير شاعير ديركي فارسيجا شئعره باشلاميش، ايلك اؤنجه فارس شاعيري اولموش و سونرالا ، شهرت تاپاندان سونرا آناسي نين ايسته يي اساسيندا حيدر باباني توركجه يازميشدير.[1] بوگون اوستاد شهريار هامي اوچون: كيچيك ـ بؤيوك، كيشي ـ قادين، شهرلي ـ كندلي، ساوادلي- ساوادسيزلارا تانينميش بير شاعيردير و هامي حيدربابا ايله اونو تانييير. ياخشي سي بوراسي دير كي حتا فارسلار دا حيدربابانين ديليني بيلمه يير سه لر ده، شهرياري حيدربابا شاعيري آدلانديريرلار. شاعير بو اثري يازماقلا، ادبيات تاريخيميزده دؤنوش نوقطه سي ياراتدي و بير مكتب اولوب، يوزلرجه شاعير اونون يولون ايزله‌ييب و «حيدربابا» ساياغيندا شئعرلر قوشوبلار. دوغرودان هانسي ده يرلي تانينميش شاعيريميز حيدربابايا بنزه تمه يازماييب؟ هانسي يئني يئتمه شاعير واردير كي شاعیرلیک گوجونو حیدربابا سایاغیندا سیناماسین؟ یوزلرجه شئعردیوانی حيدربابايا بنزه‌تمه يازيليب، يوزلر بنزه تمه چاپ اولوب، يوزلر بنزه تمه لر دفترلرده هله چاپ اولمامیش قالماقدادير. بؤيوك شاعيرلريميز جوشقون، محمد راحيم، سليمان رستم، عباس بارز، دكتر كوشان، حتا علامه حبيب ساهر كيمي نهنگ شاعیر وادبيياتچي اونا بنزه تمه يازيب دير.

«حيدربابايا سلام» شهريارين اوشاقليق خاطيره لري اولاراق، عيني حالدا بير ميللتين فولكلورو، دب‌لري، عنعنه‌لري و اوره‌ك دؤيونتولري دير.[2]

شهريار بو اثري ائله گوزه ل ياراديبدير كي عوام اونون دوشونمه سينده قالمايير و اديب لر، عاليم‌لر ده اوندا شئعر صنه تينده  بير آخساقليق گؤرمورلر و ايكي صينفين اوره يينه ياپيشير. بوگون ايران و آذربايجانين باشا ـ باشيندا، ان اوزاق كندلردن، بؤيوك شهرلرين اورتاسينا قده ر، شهريارين آدي سئوگي و محبتله چكيلير و حيدربابيا سلام شئعري شهرلر و كندلريميزده خالقيميزين شبچره سينده دادلي ـ دادلي اوخونور. حيدربابایا سلام، كندي بوتون گوزه لليك لريله تصويره چكيب. بو تابلودا كندين سحر ـ آخشامي، گون چيخاندان گون باتانا قده ر، ايلك چيچك لر، نوروز گولو، قارچيچه يي تورپاقدان باش قالديراندا، دوغال منظره لر: شلاله لر، ميوه باغلاري، بوستانلار، آخشاملار اوستو اينك ـ داوار سورولري، كندلي لرين ديللرينده ازبر اولان ماهني لار، كندين اهلي همان گئديشلر ـ گليشلريله، هابئله دانيشيقلاريلا، تويلاري ـ ياسلاري، هاميسي گؤزه لليك له چكيلميشدير. شهريار بو اثري ياراداندا ـ آنا يوردوندان اوزاق اولاراق ـ كئچميشلري يادا سالماق اوچون تكجه اؤز بئينينه دايانميش، آنجاق اونون شاعيرانه فيكيري و دويغوسو هئچ بير شتي‌اي اونوتماميشدير، حتّا كندين قارپيزي و خياري نين دادي داماغيندادير. كندين باغلارينا قدم قويدوقدا ييليركي ميرزا محمدين باغيندا الچه‌لر تورشا- شيرين دير؛ حتا بير كهليكين اوچوشو و يا دووشانين كول آلتيندا قاچيشي شاعيرين گؤزونده قاچا بيلمه ميشدير.[3]

حيدربابا بير خالق تانيما اثري دير. بو كيچيك اثرده كندين 50 دن آرتيق آداملاريلا تانيش اولوروق. شهريارين گوجو و باجاريغي اينسانلاري تانيتمادا اوقده ر دير كي هر كيمسه ني بير مصرعده تانيتيرسا، ائله بيليريك بير عؤمردور اونو تاني ييريق و ياخيندان گؤروموشوق، حتّا اونون دانيشيغي، گئديشي، حتا سه سي بيزيم اوچون تانيش دير. اؤز آتاسي حاققيندا بئله دانيشير:

منيم آتام سفره لي بير كيشي ايدي
ائل اليندن دوتماق اونون ايشي ايدي
گؤزه للرين آخيره تالميشي ايدي
اوندان سورا دؤنرگه لر دؤنوبلر
محبتين چيراغلاري سؤنوبلر.

شاعير دايي سي ـ آميرغفّار حاققيندا بئله يازير:

آميرغفار سئيدلرين تاجيدي
شاهلار شيكار ائتمه سي قيقاجيدي
مرده شيرين، نامرده چوخ آجيدي
مظلوملارين حقّي اوسته اسردي
ظاليم لري قيليچ كيمي كسردي. 

شهريار دوغرودان دا شاعيردير؛ چونكي بير آنليق اوره‌يه چؤكن لال و بيلينمز بير دويغونو، ان گؤزه‌ل صورتده ديله گتيريبدير. بو اثر، بلكه ده بوتون دونيا ادبيياتيندا تايي تاپيلماز بير اثر ديركي اونون ائتكي‌سي وسسي وطنيميزين سينيرلاريندان آشیب کئچمیش و اوره کلرده حّك اولاراق ابدي له شيبدير. بلكه بيرگون اولا حيدربابا داغيندان يئر اوزونده هئچ اثر اولمايا، ولي حيدربابايا سلام قالاجاقدير!

شاعير، بو اثري يازاندان نئچه ايللر سونرا، بير داها آنا وطنينه دؤنور و بو دفعه ياخيندان حيدربابا داغي ايله دانيشير و ايكينجي حيدربابا يارانير:  

 

حيدربابا گلديم سني يوخلييام
بيرده ياتام قوجاغيندا يوخلييام
عؤمرو قووام بلكه بوردا حاخلييام
اوشاقليغا دييه م بيزه گلسين بير
آيدين گونلر آغلار يوزه گلسين بير.[4]

شاعير ائله بير زامان يوردونا قاييديبدير كي بيرينجي اثرده اونلاردان آد آپارديغي كيمسه لر داها قالماييبلار، يئرلري بوشدور. بيرسيرا سي يئددي كفن چورودوب و گنج قيزلار جانلاري اري‌ييب. شاعير وطن دئييب گلميشدير بلكه اونون گؤزه‌لليك لريني بير داها گؤرسون، آمما ائلي نين غملريني گؤردوكده، وطني بير دوستاق گؤرور، قول ـ قانادي سينير، اوشاقليق دؤورانينا گؤزه ل اوچوشلاري، نيسگيل لي گؤز ياشلارينا چئوريلير.

شاعيرين خيال قوشو قول ـ قاناد آچير، مئيداني گئن گؤره رك حيدربابا ايله اوره ك سؤزونو دانيشماق ايسته يير. قاباقجا اوزاقدان دانيشير آنجاق اوشاقليق دؤورانيني خاطيرلاييردي. بو زامان سؤزلري نيسگيل، ديله‌ك و آجي گؤز ياشلاريلا قاريشميشدير. آمما ايندي گؤز ياشلاري داها يانديريجي و يوخ ائده ن دير چونكي كندلي لرين فلاكت و آجي گونلري ـ شاهين ادعالي اولان مدنيتي اونلاري سيخير و شيرين خاطيره لري يادا سالماق اوچون داها يئر قالمير. خالقين پيس دورومو اونو اينجيدير و قارقيشا ديل آچير:

كتلي يازيق چيراغ تاپمير يانديرا ،
گؤروم سيزون برقوز قالسين آنديرا ،
كيم بو سؤزي اربابلارا قانديرا؟،
نه دور آخر بو ميللتين گوناهي ،
دوتسون سيزي گؤروم مظلوملار آهي
!
 

كندين جوانلاريندان ائشيتديگي خبرلر چوخ آجي دير چونكي بيري نين بورنوندان قان گله‌رك جانين الدن وئرير و كندده كيمسه يوخدور بورنون قانيني كسسين، او بيري آجليقدان اؤلوب، اوچونجو اوتوراق اولوب و اوبيري قاچاق دوشوق و نهايت بو كي:   

 

چؤره ك غمي چيخوب خالقين آيينا
هر كس قاليب اؤز جاني نين هايينا.

شهريار، چاغداش ادبيياتيميزدا  بير داغ كيمي دير. شاه اثرلر يازيب، بوننان بئله كي حيدربابا آلقيشلاندي و خالق ايچينده اؤزونه ده يرلي بير يئر تاپدي، آنجاق جسارتله «سهنديه» پوئماسيني شهريارين شاه اثري سايا بيله‌ريك. اوستاد اؤزو بئله دئيير: «حقيقتده هئچ ديلده سهنديه كيمي بير اثر يارانماييب و هئچ بير معيارلا اؤلچمك مومكون دئييلدیر[5]». دوغرودان دا سهنديه، شهريارين شاعيرانه ياراديجيليغي‌نين زيروه سي است و اؤزو دئميشكن «بير ايلهامدان تؤره نن اثر دير كي ايلاهي شعشعه‌لر اونو ايشيقلانديرير»[6]. اوستاد سونونجو دانيشيغيندا نئچه سورغويا جاواب وئرميشدير. او دئيير شئعر قوشماق شاعيرين اراده سيندن آسيلي دئييل و «اگر شئعر ياراتماق شاعيرين گوجونه باغلی اولسایدی، او هرگون بیر سهندیه یاراتماق ایستردی.بیرحالداکی تکجه بیر دفعه  باجارا بيلميشدير بئله بير شئعر ياراتسين». آمما هانسي عاميل بئله قالارقي بير اثرين يارانماسينا سبب اولموشدور؟ شهريار بئله بير سورغونون جوابيندا كي سهنديه‌ني خاص كيمسه اوچون قوشموشسونوز؟- دئيير: «هه! آذربايجان شاعيري مرحوم بولود قره چورلو-«سهند» تخلوص ائده‌ن شاعير ديركي هاميدان آرتيق، حتا نيمادان چوخ منده تأثير قويموشدور»[7]. بو سوروغونون جوابيندا كي سهند شاعيرده نه گؤرموشسن كي نيما دا يوخودو؟- بئله دئيير: «هركس هر شئي اي اؤز باخيشيلا باخار. من سهندده گؤردويوم دئمه لي دئييلدير. البتده كي سهند آزاده بير شاعير ايدي و سهندده اولان اخلاق و خصلت هئچ كيمسه ده يوخودو. اوخوموش اولسانيز حيدربابا شئعرينده دئييرم:

                              حيدر بابا مرد اوغوللار دوغ يئنه!

هه، سهند بير مرد اوغول ايدي».[8]

بورادا سهندين كيم اولدوغونو بير داها بيلمه لي ييك، بلكه بيلينسين كي نه اولدو شهريار اؤز شاه اثري سهنديه ني، اونون تأثيري آلتيندا قوشموش و نه قده‌ر اونا بورجلودور!.  بولود قره چورلو چاغداش شئعريميزين ده يرلي شاعيري ديركي سهند داغي كيمي سينه سيني خالقينا سئپر ائديب و ادبي ياراديجيليغي ايله، سهند كيمي باشيني ادب گؤيونه دايادي و بو افتخار او نونچون يئته ر كي سهنديه پوئماسي اونا خيطاب ياراديليبدير.

قره چورلو، اوغوز تورك لري نين بؤيوك طايفا لاريندان ديركي هيجره‌تين بيرينجي يوز ايلين اوّل لرينده اهرين قره داغ ماحاليندا مسكونلاشديلار. بولودون آتاسي قره داغدان كؤچوب ماراغادا ساكين اولدو. بولوت 1301 جي ايلده دونيايا گؤز آچدي. اورا دا مكتبه گئديب و اورادا الينه قلم آلدي. ايلك شئعرلريني تبريزده «شاعيرلر مجليسي» درگيسينده چاپ ائتديردي. او، اؤز ائلي و خالقي ديلينده شئعر سؤيله يه رك شئعرلرينده گوللرين طراوتي، اوزوملوك‌لرين لطافتي، ماراغانين بولاقلاري نين شاريلتي سي ني اؤزونده ساخلايير. اونون عؤمرونون حاصيلي، «سازيمين سؤزو»، «دده مين كيتابي»، «ارمغان» و آيري ـ آيري شئعر دفترلري اولدو.

سهند، قوجامان بيرداغ كيمي شاهليق نظامي نين قارشيندا دايانيب و اثرلري زامانين قارانقولوق بير دوروموندا ايشيقلي بير چيراغ كيمي پاریلدايير. ساواكين فرمانيله اثرلري ييغيشديريلدي. اؤزو ده بير زامان قيزيل قالادا حبس اولوندو؛ آنجاق آغزيني يومماييب و يازمادان دايانمادی. سهند داغي كيمي هئيبت له داياندي. دردي تاني ييب، ديله گتيردي. قلم ايله يازيب، ساز ايله چالدي. اؤز عرفاني- ايچ دونياسيني درد تانييان بارماقلاريلا سازين سيملرينده سسه گتيردي و ائله ماهنيلار اوخودو سانكي سحر واختي اسن نسيمين ياز يارپاقلاريني سهندين عظمتلي و گوللو ـ چيچك لي ياما جلاريندان آليب گلير. چيغیران  زامان سانكي يوردونون درد چكميش خالقي نين تاريخي درديني چيغيرير. اونون شئعرلري خاليقن اوره ك دؤيونتولريني ترننوم ائتمه يي اوچوندور كي هر كس اؤز آرزي ـ ديله ييني اونون شئعرينده تاپير.

سهند بوتون اثرلرينده خالقيميزين غم ـ كدرلرين، شنليك ـ شادليقلارين، اوتوب ـ اوتوزمالاريني سؤيله ييبدير. او، خالقيميز اولان ظولمودن دانيشيبدير. اونون اينسان حاققيندا دوشوندويو، درين فلسفي باخيشدان تؤره نير. او، ائله بير ياشاييش ايسته يير كي بوتون اينسانلاري اورادا خوشبخت و سعادتلي گؤروب، اورادا محبت و سئوگي حؤكم سورسون. اونون اوره يي مينلر و ميليونلار اينسانينان چيرپينير.

                              من تك اؤزوم دگيلم

                                                        خلقيمين، ائللريمين

                                                        نبضي من ايله وورور.

                                        هر قلبيم چيرپينار كي

                                        كؤكسومده بير اوره ك يوخ

                                        ميليون اوره ك چيرپينير.

او، ياشاييش اودونا وورولموش بير كپه نك دير. بو اوردا يانماقدان نه قورخو! او، خالقيميزين مبارزه سيني گؤره رك، يئني بير روح تاپير و تبريزين 56 جي ايلين بهمن آيي نين 29 وندا «سلام تبريز» آديلا بئله سؤيلور:

                              سلام اي مادر دلسوخته

                              اي امّ لیلاي زمانه 

                              ترا در ماتم قربانيانت

                              كودكانت، نوجوانانت

                              صمد، بهروز، اوختايت

                  و با خون قبايش خشك ناگشته شهيدانت

                  چرا من تسليت گويم؟

                  نه، ديونيستي از سرخي خون شهيدانت

                  همچو ترس جن ز بسم الله مي ترسد...

                  فداي عهد و پيمانت كه در روز ازل

                  باكردگار مردي و آزادگي بستي

                  و هرگز عهد نشكستي

                  به قربان وفايت، جان صد جانان فدايت

                  سربرافراز و هماره سربلندي كن       

                  تو دشت نينوايي

                  كربلاي عصرمايي.

سهند نهايت 57 جي ايلين بهمن آييندا ايسته‌ك‌لرينه چاتير و خالقيميز آزادليق ماهنيسيني ائشيدير، آنجاق نه يازيق كي نئچه گون کئچمه ميشدن دونيادان كؤچور و خالقيميزين شادليغينا آجي قاتير.

آنجاق بورادا ايكي نهنگ شاعيرين ـ شهريار و سهند ـ بير بيرينه قارشيقلي تأثيرينه باخاق.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شهریار و سهند ..................

 

 بيليريك شهريارين حيدرباباسي90 ديله ترجمه اولموش، يوزلرجه شاعير اونا بنزه تمه لر يازيب. بورادا سهندين حيدربابادان آلديغي تأثيردن دانيشماق ايسته ييرم. سهند بير آچيق مكتوب ـ شئعرله شهريارا خيطاب يازير و شهريار «سهنديه» اثريني بو شئعره جواب اولاراق يازير. ايندي گؤره ك سهند نه يازميشدي كي شهرياري بئله ديله گتيرير؟

سهند اؤز مكتوبوندا «حيدربابا» نين شاعيريني ادب يوردونون شهرياري ساياراق، اوندان ايستير باشي پاپاقلي كندلي‌ني حضورونا قبول ائديب اونون اوره‌ك سؤزلرينه قولاق آسسين. او، بير سهند دير كي حيدربابا نين آياغينا گلميش. شهريار، حيدربابا دا بوينونون زنجيريندن دانيشميش و بو آسلانين اسير اولماسي، سهندي جوشا گتيرير، اودلو و يانديريجي چيغيراق ايله گلير بو زنجيري آسلانين آياغيندان گؤتورسون.سهند دئييركي اوره‌يين كدرلنمه‌سين، چونكي داغلار داها آياغا قالخيب و سنين پئشوازيوا گليبلر. قارداشلارين «وفاسيز» دئييل لر بلكه اونلارين‌دا آياقلاريندا زنجير وار! سهند وطنينده اولان محبت و سئوگي‌دن سؤز آچير و بو سئوگي ني ناغيل بيلمه يير. آنجاق بير سيرا دغلبازلاري دا افشاء ائدير و دئيير كي ائلميز نامردلره رحم ائده رك اؤزو اسير اولوبدور. بير وارلييا ساخسي لازيم گلير سه، بيز كوزه ميزي سينديريب اونا ساخسي وئرميشيك. آنجاق داها اؤزگه چيراغينا ياغ اولماق يئته‌ر! اؤز يوردوموز قارانليقدادير. اؤزگه لرين اوجاغيني يانديرماياق، اؤلكه ميزده قيش دير و قار- بوران اولاراق اوز ائويميز سويوقدور. وفاسيز يارين اودوندا يانماياق، بلكه اوز يوردوموزا و خالقيميزا يانماغيميز گره‌كير. وفاسيز گوللرين اوستوندن اوچوب، اؤز خالقيميزين قوينوندا اوتورمالي ييق و سؤنمز سئوگي‌ميزدن خالقيميزين شاختا وورموش بوداغينا پيوند وورمالي ييق. ائل ايله گولوب، ائل ايله سورونك! حؤرمتلي شاعير! باخ گؤر نه خبردي، ايران خالقي آياغا قالخيب و ظاليملرله يوموروق- يوموروقا دايانيب. اوره يين داريخماسين كي زنجيرلريميز قيريلمادا‌دير:

 

شاعير، سؤزو غربته سالما

قولاق آس دونيادا گؤر بير نه سس دير

باغريوي سيخماسين بو هاي هارايلار،

قيريلان زنجيردير، سينان قفس دير. 

 

حيدربابا آذربايجان ادبيياتيندا بير دؤنوش نوقطه سي اولدو. بوتون باخيشلار شهريارا دؤندو. هامي شهريارا بير جاواب اولاراق شئعرلر يازديلار. بنزه تمه لر مئيدانا چيخدي. بو شاه اثري ترجمه يه چاليشديلار. اونلارجا فارس شاعيري اونون فارسي ترجمه سيني وئرديلر. حيدربابانين سسي ايراندا سينيرلاريي كئچدي، آذربايجان جمهوروسوندا بير توفان قوپاردي، محمد رحيم، سليمان رستم و باشقالاري ديله گلديلر و شهريارلا دانيشديلار. حيدربابا بوتون سووئت اؤلكه‌لري بيرلي‌يينده اولان ديللره چئوريلدي. روسجا، گورجوجه، ائرمني‌جه و آيري تورك ديللري اولان: توركمن، اؤزبك، قيرقيز، قزاق و ... ديللرينه چئوريلدي[9]. اوروپا ديللري بوندان اوزاق قالمادي انگليسجه[10]، آلمانجا[11]، نروژجه[12]، فرانساجا، ايتاليانجا، روسي[13] و باشقا ديللره چئوريلدي و حيدربابا ايله شهريار دونيايا تانيندي.

حيدربابا بنزه تمه لري يوزلري آشدي، يوزلرجه شاعير اؤز باجاريغيني بو ساياق شئعرلرله سينادي. سونرا سهنديه ده بؤيوك تأثير بوراخدي. سهنديه ده بنزه تمه لره قونو اولدو.

شهريار ايلك اؤنجه فارس شاعيري ايدي و شاعيرليگي فارسيجا باشلاميش و فارس ادبيياتيندا اؤزونه گئنيش يئر آچميشدير. آدلي- سانلي بير شاعير اولاندان سونرا حيدرباباني يازميشدير. آنجاق، قارسلار ايچينده ده، حيدربابا شاعيري تانينير. شهريارين فارسيجا ديواني اؤز يئرينده چوخ آغير، زنگين و ده يرلي دير، بلكه دئمك اولسون كي چاغداش فارس شئعري نين دوغرو شهرياري دير. حافظ دن سونرا، غزل فورماسيني يئني بير زيروه يه چاتديريب و اوندا يئني ليك لر ياراديب، چاغداشلاشديرميشدير[14]. فارسيجا ائله غزللري وارديركي بوتون خالقين دیلينده گزير و ديللرده ازبریدير.

 

حیدربابا، بیر ادبی آخیم

 

شهريارين حيدربابايا سلام اثري ياييلاركن سه سي هر يانا دوشدو. چوخ اوخوندو و سئويلدي و خالقيميزي سئوينديردي. جان اوستونده اولان ادبيات بيرده باشدان ديرچلدي. ديللريني اونودان آذربايجان شاعيرلري ديللرينه دؤندولر، اللرينه قلم آلديلار و شهرياري اؤيدولر. دوكتور علي كوشان «حيدر بابانين شهريارا سلامي[15]» آديندا، همان قوشمالار فورموندا شهرياري آلقيشلادي و 37 بنددن عيبارت اولان اثريني يايدي.

جبار باغچه بان «شهريارا سلام» اثريله چيخيش ائتدي و اؤز ديلينه دؤنن شاعيري باغرينا باسدي. ميللي حوكومتي‌نين شاعيرلريندن قالان شاعيرلر ديله گلديلر. بير- بيري نين آرديجا«حيدر بابا» اوسلوبوندا، عيني وزنده، گاهدان عيني سؤزلر، دئييم لر، حال و هواسيندا شئعر دفترلري مئيدانا گلدي. چوخ آز بير زماندا بوتون شاعيرلريميز بو ساياق شئعرلريني قوشدولار؛ آنجاق نه يازيق كي، بو شئعرلرين چاپ ايمكاني اولماديغيندان ايشيق اوزو گؤرمه‌ييب، صانديقلاردا باسديريلدي. ديليميزين ياساق اولدوغو اوزوندن «صانديق ادبياتي» گونو- گوندن گئنيشله نيب، زنگين لشدي.

آنجاق بير گون بو «صانديق ادبياتي» پاتلاييب ائشيگه چيخماق و ياييلماق احتمالي وئريلمه سئيدي اومودسوزلوق ياراناردي. آنجاق زمان اوزاقلاشديقجا، گيزلي يوللارلا ائشيگه پؤهره وئريردي. همان سيخينتي و بوغونتو چاغلاريندا نئچه- نئچه حيدر بابا ساياغي شئعرلردن اللره دوشدو. كيتاب، جزوه و كوپو شكيل لرده ايشيق اوزو گؤردو. بلكه 15 ايل، 20 ايل سونرالار ايدي كي «ائل داياغينا سلام»[16] آدلي اثر ايشيق اوزو گؤردو. عباس باريز، آذربايجان شئعري نين ساوالان كيمي استقامتلي شاعيري نين صانديقچاسي آچيلدي و بو اثر ائشيگه چيخدي. بوندان سونرا باشقا شاعيرلرين ده حيدر بابا ساياغيندا منظومه لري اورتايا گلدي. آنجاق بؤيوك شاعيرلريميز ده بونا فرقسيز قالماديلار. علامه حبيب ساهير، شهريارا نسبت سوسوب- دانيشماز قالا بيلمزدي. ساهير سارسيلماز مقاومت شئعريميزين سيمبولو، شهريارلا درين تضادي اولاراق، حيدر بابانين ائتكي سيندن چيخا بيلمه دي؛ شهرياريلان آتيشاراق، حيدر بابا دان آلديغي تأثيرلري ديله گتيريب شئعرلريني يايدي. گيزليجه قورولان شئعر و شاعيرلر محفيل لري نين دايانديغي موضوع –شهريار و حيدر بابا- اولاراق، حيدر بابا ساياغيندا يازيلان شئعرلر اوخونوب، اللره دوشدو.

بولود قره چورلو- سهند كيمي آذربايجانين مبارز شاعيري ده سوسوب- دانيشماز قالمادي، بلكه شهريارا بير مكتوب يازدي. سهند، بو مكتوبو يازماقلا يئني بير آخيم آذربايجان ادبياتيندا ياراتدي؛ چونكي بوشئعرينده شهريارا اوره ك سؤزلريني آچدي. شهرياري مدح ائده رك گؤزونو آچدي و وطنيميزه، ائليميزه ساري باخماغي شهرياردان ايسته دي. بو شئعر شهرياردا درين بير تأثير ياراتدي، ائله تأثير قويدوكي «سهنديه» شئعريني قوشدو. سهنديه، اؤزو آذربايجان چاغداش ادبياتيندا بير دؤنوش نقطه سي اولدور. اونون دا يازي اوسلوبو بير آخيما، بير مكتبه چئوريلدي. چوخ كئچمه دي كي اونلارجا باشقا شاعيرلريميز، اونو اؤزلرينه اولگو سئچديلر.

حيدر بابا مكتبي دوم- دورو بير آخيم كيمي آخيب گلير و يوزلرجه شاعيرلر اوندان يارارلا ناراق اوره ك سؤزلريني بئله قاليب لره تؤكوب منظومه لر ياراديرلار. بو منظومه لري بير يئره ييغيرساق بير كيتابخانا دوزه لر. آنجاق مبارز و دوشونجه لي شاعيرلرده بونا لاقئيد قالا بيلمه ديلر.

 

 

او بيري طرفدن حيدر بابانين سه سي هر ياني بوروموشدو. ايران سرحدلريني باسيب كئچميشدي. آرازين اوتاييندا بؤيوك شاعيرلري ديله گتيرميشدي. سليمان رستم، محمد راحيم و حتا بوتون مهاجر شاعيرلريميز ديل آچيب شئعرلر سؤيله ديلر. زنگين بير ادبيات ياراندي. شهريار دا دينج اوتورا بيلمه دي. شئعرله يازيلان مكتوبلارين بير نئچه سينه جواب وئرمك،شهرياري آذربايجان ادبياتينا و شئعرينه يؤنلتدي. بو حركت لرده، شهريار نئچه توركجه غزل يازدي و اونلار دا آلقيشلاندي. حيدر بابا نين ايكينجي جيلدي، سويويان اوجاغي يئنه آليشديردي و چوخلو شاعيرلر اؤز شهرلريندن، حتا كندلرينده اولان داغي، تپه ني،حتا بير تاريخي آبيده‌ني خيطاب ائده رك شئعرلر قوشدولار. شئيور داغي، سهند داغي، ائل داياغي، ائينالي داغي، ارك، سولطانيه گونبدي، چيلله خانا، اوشه هه ر، بوشه هه ر و ... شاعيرلرين سيغيناجاقلاري اولدو و تكجه بير سلاما كيفايتلنمه ييب بلكه تاريخي ديله گتيريب، ائلين، يوردون قهرمانلاريني، ايگيد لريني بيرده باشدان ياراقلانديريب دوشمنه قارشي مئيدانا چكديلر. يئنه كوراوغلو نعره لري باشلاندي. بؤيوك شاعيرلردن توتوب، گنج شاعيرلره قده ر، شاعيرليك استعدادلاريني حيدربابا ساياغيندا شئعرلريله سيناديلار.

«حيدربابايا سلام» خالق ايچينده ائله ياييليبدير، ائله بير شاعيريميز يوخدو بو مكتبده اؤزونو سيناماسين، يوزلرجه شاعيريميز بو ساياق اثرلر يازاراق، گنج شاعيرلريميز حيدربابايا بنزه تمه لر يازماقلا اللرينه قلم آلميشلار. حيدربابا بنزه تمه لري اوقده ر ديركي بير يئره توپلانسا بير كيتابخانا كيتاب اولار. سؤزو اوزاتمادان نئچه- نئچه كيتابلار يازماق گره ك. ايلك اؤنجه«آلاو» تخلوصلو «شايا» جنابلاريندان آد آپارماق گره كير. بو ده يرلي آراشديريجي، اديب و شاعيريميز 1333 جو ايلده «حيدر بابادان شهريارا مكتوب»اثريني يازاراق، حيدر بابادان استقبال ائتميشدير[17]. بو اثر، 1333 ايلين مهر آييندا بيتميشدير. 44 بندن عيبارتدير، آنجاق بونون داوامي اولاراق، 12 بندده 1357 ايلينده سؤيلنميشدير و جمعن 56 بند اولموشدور.

بو منظومه بئله باشلانير:

محمد حسين ايلديريملار شاخاندا

سئللر- سولار شاقيلدانيب آخاندا

بير گول اولوب تيتره ييديم ياخاندا

حيدربابان آغرين آلسين شهريار

دينله مني سنه نئچه سؤزوم وار.

         ******

مني دئييب، شعر يازدين ائللره

آديم- سانيم يئنه دوشده ديللره

باهار گلدي شاختا وورموش چؤللره

حيدربابان يوردو موزي بزه‌دي

قوجالسان دا، شاعير، روحون تزه‌دي.

و 44 جو بند بئله بيتير:

شعريني ياز قوي پارلاسين شوكتين

آلچالماسين، يوكسك اولسون همتين

هئچ بير زمان آزالماسين غيرتين

من ده سن تك مرد اوغوللار دوغارام

نامردلرين بورونلارين اووارام.

و 57 جي ايلده همين اثري داوام ائديب يازير:

محمد حسين يئني داستان باشلياق

تفنگ يوخدور دوشمن لري داشلياق

يئني دوران، يئني ايشلر ايشلياق

گل سؤز آچاق بوگونوندن ائللرين

قوي آچيلسين قفيلداكي ديللرين.

و بئله ليكله سونا چاتير:

محمد حسين ائل سينديردي دوشمني

ظفرلره دعوت ائدير ائل سني

شعرلرين قوي بزه سين وطني

شعرلرين سيلاح اولسون ائلينه.

وورولماسين قيفيل داها ديلينه.[18]

عباس بارز «ائل داياغينا سلام» اثريله شهريارين قاباغينا چيخير و شهرياردان بئله آد گتيرير:

ائل داياغي گئت گوللرين سولماسين

دريا كؤنلون غملرينن دولماسين

بارز اوغلون نئجه غمگين اولماسين

ائشيدميشم اوستاديميز شهريار

بير عؤموردور غم اوستونه غم قالار.

بارزين بو اثري، داها سونرالار، 1344 جو ايلده چاپ اولوب، ايشيق اوزو گؤرور. آمما بو اثر 1333 ايلينده يازيلميشدير.

پروفسور محمد تقي زهتابي«رخشنده نين آرزوسو» آديندا«حيدربابايا» خيطاب خالقيميزين دردلريني سؤيله ميشديرو 1340 دا بو اثري بيتيرميش كي سون بندي بئله دير:

حيدربابا! قره گونلر آز اولار

قيشدان سورا باهار گلر، ياز اولار

قوزولارين كئفي اوندا ساز اولار

چونكي اوخور رخشنده تك گؤزه للر

شهرياردان تورك ديلينده غزللر.[19]

آنجاق پروفسور غلامحسين بيگدلي 34 ايل سورگونده، دوستاقدا قالاراق شهريارين حيدربابا سيلا ديري قالميشدير. او، ياراديجيليغي نين بير بؤيوك بؤلومونو شهريار ائتكي سينه باغلاميش. پروفسور بيگدلي زنگانين ياخينليغيندا«كهله» قصبه سينده دونيايا گلميش و اثريني ده «كهله يه سلام»[20] عنواني وئرميشدير. بو اثر 1359 جي ايلينده ايشيق اوزو گؤرور و 168 بنددن عيبارتدير. او، شيخ اشراقين آنا يوردوندان اولدوغو اوچون، اؤزو او اولو عالمين وورغونودور دا. اونا گؤره شيخدن واز كئچه بيلميرو خالقيميزي اونون سؤزلرين دينله مه يه چاغيرير، آنجاق حيدربابا شاعيري نين ائتگي سي ايله:

قولاق آسين شيخ اشراقين سؤزونه

هره بير پاي قوي گؤتورسون اؤزونه

بوندان سونرا سورسون يولون دوزونه

اينجي دن ده باهالي دير سؤزلري

اؤزو گئديب قالارلي دير سؤزلري.

          ******

اوستاديميز شهريارا عشق اولسون

صداقتلي دوستا- يارا عشق اولسون

دوغما يوردوم بو ديارا عشق اولسون

بيزدن ده بير يادگار دير بو يازي

قوي اوجالسين كهله نين ده آوازي.[21]

هانسي شاعيريميز وارديركي حيدربابادان ايلهام آلماسين و بو مكتبده امتحان وئرمه سين. آنجاق گنج شاعيرلريميزده بو مكتبده ديل آچميشلار. او جمله دن قوشا چايلي گنج شاعيريميز«شمعلي وحداني» اؤز شعريني«آي جيغاتي، سلام» آدلانديريب حيدربابايا بنزه تمه يازير:

آي جيغاتي گليب سنه چاتايديم

غم يوكومو بئلدن آچيب آتايديم

بير آه چكيب قوجاغيندا ياتايديم

سن ده مني اؤز باغريوا باسايدين

سؤزلريمه بير-بير قولاق آسايدين.

و زنگانلي شاعير «اوخ» «زنگان شهري»[22] عنوانيندا اثريني حيدربابادان ايلهام آلاراق،زنگانين تاريخ كيتابيني واراقلايير، گئچه جك و بؤيوك عاليم لريني تانيتديراراق، اوره ك سؤزلريني و خالقين دردلريني ديله گتيريب يازير:

بو آرادا مستقل كيتاب لار چاپ اولموش او جمله دن هادي سلطاني ايكي جيلدليك «پير سقا نغمه لري»[23] ني حيدر بابا مكتبينده ياراتميشدير. و يوزلرجه باشقا شاعيرلري آدگتيرمك اولار. آنجاق صانديق ادبياتيميزدا بو ساحه ده ده يرلي دير.هر حالدا حبيب ساهير، سهند، دكتر علي كوشان، دوزگون و يوزلرجه شاعيرلريميزدن ميثال گتيرسك سؤز اوزانار . بو ايش باشقا بير يئرده گؤرولمه لي دير. آنجاق بونودا آرتيرماق لازيم كي «سهنديه» اثري ده اؤز بؤيوك ائتكي سيله، چوخلو شاعيرلريميزي ديله گتيرميش؛ او جومله دن دوكتور علي اكبر ترابي «حلاج اوغلو» (ائينالي)[24] اثريني و ناظر شرفخانه اي «اورمو درياچه سي»[25] اثريني خاطيرلاماقلا كيفايت له نيريك. بونودا آرتيرمالي يام اونون باشقا ديللره ترجومه سي ده بؤيوك بير ايشدير. فارسي ترجومه سيندن آد آپارماق ايسته ييرم كي اونلار جا چئويرمه سي اولاراق علي اكبر شيوا «مدرس»[26] ترجومه سي هاميدان اؤنده قئيده آلينمالي دير.

 

حیدربابا ترجمه لری

 

حيدر بابا اوقده ر آدلي- سانلي اولموشدوركي فارسلاردا شهرياري تانتيديراندا، اونو، حيدربابا شاعيري آدلانديرديلار.فارسلار دا بئله بير اثري اله گتيرمه يي آرزولاديلار. چوخلو شاعيرلر- فارس ديللي و تورك ديللي حيدرباباني فارسيجايا چئويرمه يه جان آتديلار. يوزلرجه فارسي ترجومه سي مئيدانا گلدي. آنجاق هئچ بيري بيه نيلمه دي. حتا شهرياردا نئچه دؤنه حيدرباباني فارسجايا ترجمه ائتمه يه چاليشيرسا دا اومودونو الدن وئردي. بو،گؤسته ديردي كي بورادا تكجه شاعيرليك دئييل، بلكه ديل اؤزو بؤيوك و اساسي بير عاميل دير. نييه شهريار فارس شئعرينده حتا توركوجه دن گوجلو شاعير اولا-اولا، حيدر باباني فارسيجايا چئويره بيلمير؟! بورادا تورك ديلي نين اؤزه لليك لرينه ديققت يئتيرمه گره‌كدير. بير سؤزو تورك ديلينده- آنا ديلينده دئمه‌ك چوخ ساده اولورسا، فارسيجا شاعير اولان شهريار چئويره بيلمير و بو ايشي بوراخير. بو امتحانيندان چيخاندان سونرا ديركي تورك ديلي حاققيندا يئني باشدان آراشديرمالارا ال آپارير و بير سيرا تورك ديلي حاققيندا شئعرلر قوشور.

آمما حيدربابانين فارسيجايا ترجومه سي 100 دن آرتيق دا اولورسا، بيز تكجه اوچونو بورادا نمونه گؤتوروروك. بيرينجي او ترجومه اولا بيلركي حيدر بابايا،وزن و قاليب يؤنه سيندن وفالي اولموش و هيجالي ترجومه اولونموشدور. بورادا صالح سيد حسيني و سؤنمزين اثرلريني قبول ائده بيله ريك.[27]

ايكينجي ترجومه، او اثري قبول ائده بيله ريك كي بو اثري منظوم و عروض وزنينده، آنجاق قافيه لي اولموش اولا. بورادا ترجمه چوخ و بول دور.[28]

اوچونجو ترجومه سربست فارس شئعرينده چئویره ن اولا بيلر. بورادا حسين منزوي نين ترجومه سيني اله آلا بيله ريك[29]. منزوي اؤزو بوگون فارس شئعري نين اؤن صفينده دايانان بير شاعردي و حيدرباباني سربست فورماسيندا ترجومه ائتميشدير.سؤنمز اؤزو تورك چاغداش شئعريميزه، آغير و ووقارلي شاعيرلردن ساييلير. او تكجه شاعير يوخ، بلكه بير آراشديريجي كيمي ده ساييلا بيلر و حيدربابانين ترجومه سي حاققيندا بير مستقل اثر- دانيشيق فورماسيندا چاپ ائتديرميشدير.[30]

منزوي ده او شاعير لردن ديركي آراشديريجي كيمي ده تانينماقدادير. اؤزه لليك له، شهريار حاققيندا گؤزه ل «اين ترك پارسي گوي» کیتابی نی چاپ ائتديرميشدير[31]. هر حالدا فارس شئعرينده صاحيب نظر ساييلير. منزوي حيدر باباني سربست شعره  ترجمه ائتميش و بيرينجي بندي بئله يازميشدير:

حيدربابا! وقتي كه خط مي‌‌كشند.

صاعقه ها بر لوح كبود آسمانها

و مي‌‌شود سرازير

سيلابهايت پر خروش و غوغا

و خيل دخترانت

صف مي‌‌بندند از براي تماشا

سلام من به شوكت و ايل و قبيله تان باد.

خوشا به نامي هم كنيد از من ياد.[32]

حيدربابا چوخلو ديللره ترجومه اولموشدور. او جمله دن ايراندا ديل ساييلان كوردجه، گيلك‌جه و لورجايا ترجمه اولوبدور. كوردجه ترجمه لري چوخ اولاراق ايكيسي نين چاپ اولماسيني، من گؤرموشم و اؤزوم ده چاپ ائتدیرمیشم.

كوردجه ترجمه (چاردولي لهجه سيله) شهريارچي كورد محققي، محمدرضا نيري[33] بئله چئويرميشدير (ايكينجي بند و دؤردونجو بند):

كوكه كانيش و ختاي آوان بال اگرن

كروشكه كان له بن تيكان پال اگرن

گل باغيكان لنا و باغچه حال اگرن

اگر ايمدش و بير بيخن ممنونين

دردكانم و شعر بوژن مديونين.

        *****

حيدر بابا حؤرنا و شانت گر موكت

رون بخته نت قولنجكانت نر موكت

ملالكانت يه دسته گل جموكت

هر وقت با دهات بني دم باد ايره تي

ياد ازانت بدبخت بيمه امكان نيرت نيره‌تي.

گيلك‌جه ترجمه سينی سيامك سليماني روشن زنگاندا ترجومه ائتميش و اؤزو فارس ادبياتيندا يوكسك ليسانس اولاراق، فارسيجا شئعرلري چاپ اولموشدور.[34] روشن بيرينجي و ايكينجي بندلري بئله ترجومه ائتميشدير:

حيدربابا برق كه زنه آسمون

رو خونه آب را دكه شورشور كنون

رديف هيسن اونه نيانون لاكون

شيمه شكوه و دردمونه سلام

مي نام بوگين شومو هم يك كلام.

         ********

حيدربابا زرحن پريتن

بورگوده بون خرگوش دوه سرتين

باغ و بولاغ تيته خو ور وريتن

اگر وكت از آمو هم ياد بكون

تنگ ديله يخورده تو شاد بكون.[35]

سووئت ديللري، روس، گورجو، ائرمني و باشقا- باشقا سووئت اؤلكه لري نين ديلينده چاپ اولموشدور. روسجا ترجومه سيندن بير صفحه ني گؤرورسوز:

55

اينگيليسجه ترجومه لريندن ايكيسي منيم اليمده واردير.

 حیدربابانین اینگیلیسجه یه ترجمله لری بوللو اولاراق، حیدر بابا وورغونلاری طرفیندن یاپیلمیشدیر. دونیا اؤلکه لرینه یاییلان آذربایجانلی لار حیدربابانی معنوی بیر سوغات کیمی دونیانین هر یانینا آپارمیش و اؤز ذوقلاری اساسیندا اینگیلیسجه یه چئویرمیشلر و بو چئویرمه لرده اوز هونر و دویغولارینی دیللندریمه یه چالیشمیشلار. بونلارین آراسیندان پرکارین ترجمه سیندن ایکی بندینی گتیریریک:

Haydar-baba, when the lightning glow, Rain streams join, floods roar and flow Girls in a row, wathing it beside the window,

To your kind folks and high dignity I bow,

Would you recall my name, mention it also?

***

Haydar – baba, when partridge rises at once, the hare jumps out of the bush and runs,

Or the gardens dress with colored blossoms, remember me if possible, once or move, to make my hart happy, which is dedly bore.

 بو ترجمله، 1993 جو ایلده چاپ اولاراق، دؤنه لرله یاییلمیش و دونیا ادیب لری طرفیندن قارشیلانمیشدیر.

آلمانجا ترجومه سي برلن ده اسماعيل ميتاگ و ائته ميتاگ ايله بيرگه چئويرميش و چاپ اولموشدور.بورادا بيرو ايكينجي بندلرين آلمانجاسيني گتيريريك:

Oh Heidar baba, wenn die Gewitter donnert,

 die Fluten tosend beginnen zu fliessen,

 stehen die Madchen in einer  Reihe, um ihn  zuzuschauen

Sei gegrusst deine voksstumme, in Herrlichheit  und Glanz

Mogen auch meinen Namen mat auf ihre Zungen nehmen

                              *********

Oh Heidar baba wenn deine Rebhuner auffliegen

 Dann springen die Hasen unter dem Busch her vor und fluchten,

Dann erbluhen deine Garten  esoffnen sich die knospen,

Wenn es dir moglich ist, erinnere dich dann an uns,

Und er freue unsere traurigen Herzen.[36]

حیدربابانین روسجایا ترجمه سی، اؤزه ل بیر موقعیت قازانیر. حیدربابا تکجه روس دیلینه یوخ، بلکه سووئت بیرلیینده شایایان بوتون خالقلارین دیللرینه ده ترجمه اولموشدور.

آذربايجان شاعيرلريندن سونمز (كريم مشروطه چي) ايللر بويو حيدربابا اوستونده ايشله ميش  و اونون فارسيجا ترجومه سي ده ده يرلي و گؤزدن قاچيریلمازدير. بورادا ايكي بنديني سؤنمز ترجمه سيندن اؤرنگ وئريريك:

حيدربابا به گاه جهشهاي رعد و برق

كامواج سيل غرد و كوبد به صخره فرق

دوشيزگان شوند به صف در نظاره غرق

از من درود باد به شأن و كيانتان

باشد كه نام من گذرد بر زبانتان.

           *******

هنگام پر كشيدن كبكان بر آسمان

از بيخ و بته جستن خرگوش رم كنان

گاه شكفتن گل و گلخند بوستان

گر باشدت مجال، دمي ياد ما كني

شادي نثار اين دل ناشاد ما كني.[37]

 

 

 

 

 



1) م. كريمي، روشنفكران آذربايجان، تهران، 1386، ص 186.

1) اوستاد شهريار، حيدربابايا سلام، تبريز، 1347.

1) م . كريمي، سهنديه شهريار، زنجان، 1368.

[4]) اوستاد شهريار، حيدربابايا سلام، ايكينجي جيلد، تبريز، 1344.

1) كيهان فرهنگي، شماره 1، 1367.

2) م . كريمي، سهندية شهريار، همان.

1) شهريارين سون مصاحبه‌سي، كيهان فرهنگي، همان.

2) م. كريمي، همان.

1) حكيمه بلوري، يالان دونيا،، باكي، 1992.

[10]- Hail Haydar baba, Mohammad hossien Porkar, 1993.-

3) اسماعيل ميتاگ، شهريار، برلن، 1377.

4) دوستوم محمدرضا تبريزي- آذربايجان مغنّي‌سي اولاراق نروژده ياشايیر، حيدربابانين نروژچه‌يه ترجمه سيني ده ياراتميشدير.

5) شهريار- سهند، نبي خزري، روسجا، مسكو، 2005.

1) حسين منزوي، اين ترك پارسي گوي،تهران، 1372.

2) بو اثري، بو سطرلرين يازاري گؤرموش و ايللر بويو بو كيتابچاني ساخلاميشدير.

1) عباس بارز، ائل داياغينا سلام، تبريز، 1344.

1) احمد شایا (آلاو)، حیدربابایا شهریارا مکتوب، تبریز، 1357.

1) احمد شایا (آلاو)، حیدربابادان شهریارا مکتوب و بابک منظومه سی، تبریز، 1357.

1) پروفسور محمدتقی زهتابی، پروانه نین سرگذشتی، تبریز، 1358، ص 47.

2) پروفسور غلامحسین بیگدلی، کهله یه سلام، تهران، 1359.

1) همان، ص 60.

1) عباس کریمی (اوخ)، زنگان شهری، زنجان، 1386، امید زنجان، 1374.

2) هادی سلطان محمدی، پیرسقا نغمه لری، 2 جیلد، تهران، 1384.

3) علی اکبر ترابي (حلاج اوغلو) ائینالی، تبریز، 1372.

4) نظار شرفخانه ای، دیوان ترکی، تهران، 1383.

5) شهریار، سهندیه، ترجمه اکبر مدرس اول شیوا، تهران، 1375.

1) ميرصالح حسيني، حيدير بابايا سلام، تهران، انتشارات فتحي، 1372، مقدمه دكتر محمدزاده صديق

شهريار، سلام بر حيدر بابا، ترجمه كريم مشروطه‌چي (سؤنمز) تهران، 1377.

2) مهين دارايي ترجمه سي، اميد زنجان، 1373.

- يوزلرجه بئله ترجمله لر اللرده وارسا، چوخلاري مختليف درگي لرده چاپ اولوب و چوخلاري هله چاپ ايمكاني تاماييبدير.

3) حسين منزوي، حيدربابا، ترجمه به شعر نيمايي، به كوشش محمد فتحي، تهران، 1369.

4) حسين منزوي، اميد زنجان، اميد در اميد، زنجان، 1373.

1) حسين منزوي، اين ترك پارسي گوي، تهران، 1372.

2)اوستاد شهريار، حيدربابايا سلام، ترجمه فارسي، حسين منزوي، تهران، 1369، ص 121.

3) هفته نامه اميد زنجان، شماره 14، سال 1373، صفحه ياشيل خيال.

1) شهريار، حيدربابايا سلام، ترجمه گيلك، زنجان، انتشارات عود، 1384.

1) اوستاد شهريار، حيدربابايا سلام، ترجمه گيلكي، سيامك سليماني روشن، زنجان، 1384، ص 14

1) شهریار، حیدربابایا سلام، ترجمه آلمانی، اسماعیل میتاگ و ائته میتاگ، برلن، 1377ريال ص 569.

2) کریم مشروطه چی (س<نمز)، ترجمه فارسی حیدر بابایا سلام، تهران، 1377، ص 46.

منبع خبر : دوکتور باغبان کریمی
نظرات بينندگان
غیر قابل انتشار : 0
در انتظار بررسی: 0
انتشار یافته : 7
منصوریان
|
1392/08/15 - 20:18
0
10
چوخ گؤزل. اللر وار اولسون
هومن افراسیابی
|
1392/08/16 - 12:39
0
6
دیرلی اوستاد! مقاله نیزی گؤروب سئوه - سئوه اوخودوم. اللرینیز وار اولسون. نوید آذربایجان درگیسینده چالیشانلارا دا اؤز تشکورلریمی بیلدیریرم. درگی سوروملولاریندان دا ایستردیم اولورسا خبرلری ده تورکجه به سیته ده وئرسینلر. بو ایش بؤیوک بیر خدمت اولاجاق. آذربایجان اؤز سئویملی یازارلارینی اونوتماز. نوید آذربایجاندا ایشله ین لر آذربایجان خالقی نین سئویملی بالالاری دیرلار.
علی بایندر
|
1392/09/01 - 06:25
0
2
نوید آذربایجان سیته شینی تبریک ائدیرم و بوتون مسئوللارینا باشاریلار دیره ییرم. درگی نین خبرینی ادشیدیریک آما گؤرموروک. هاردا یاییلیر. تهران و تبریزده گؤرمک اولمور. بورادا اونا آبونه اولماق اوچون فورمونو چاپ ائدین. بیرده بیرینجی صفحه آچیلمیر. من قیزیل قلم سیته سیندن بورانی آچیرام. هرحالدا اللرینیز آغریماسین.
پاسخ ها
علی بایندر
|
1392/09/02 - 10:55
سلاملار.چوخ تشککور ائدیریک سیزین لوطفونوزدن.نظرینیزه چاتدیرمالییق کی نویدآذربایجان تاسوف له تهراندا یاییلمیر امما تبریزده اسه یاییلیرآدرسینیزی گونده رسه نیزسه سیزه نشریه دن گونده ره ریک.اوغورلار.
محمد علی
|
1392/09/08 - 17:11
0
2
اوستادین اثرلرینی اوخوماقلا همیشه لذت دویموشام. نوید آذربایجان درگی سینین زنگانا گلمه سینی گؤزله ییریک. هامیسینا باشارالار دیله ییرم.
محموددالغا
|
1393/01/21 - 20:57
0
0
حیدربابا نه کول قالدی نه دوشان کوشولتولار یاتییب چایلار دای آخمیر قیزلار اونا صف باغلییب دای باخمیر قارا گویده ایلدیریملار دای شاخمیر.
حمید احمدزاده
|
1393/06/16 - 09:58
0
0
اوستاد شهریارین ایلک شعری آنا دیلینده اولموش دور . اؤزو دئمیش کن دورد بئش یاشیندا رقیه باجیآدلی بیر ایشچی یه سویله میش : اورقیه باجی ، باشیمین تاجی اتی وئر ایته ، منه وئر کته
نظرات كاربران :
نام :
ايميل :
متن نظر : * 
 
متن بالا را وارد نماييد* 
 
آخرين اخبار
پر بازديد ترين مطالب
صفحه اصلي | نقشه سايت | تماس با ماتمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به نويد آذربايجان می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.
طراحي سايت و بهينه سازي سايت توسط سارگون